प्रेम ही मानवी मनातील एक नैसर्गिक, कोमल आणि सुंदर संवेदना आहे. “प्यार किया नहीं जाता, हो जाता है” या उक्तीप्रमाणे दोन मनांचे आणि दोन जीवांचे नकळत एकमेकांकडे आकर्षित होणे, त्यांच्या भावना एकरूप होणे आणि परस्परांविषयी जिव्हाळा निर्माण होणे म्हणजे प्रेम होय. प्रेम ही निसर्गाने मानवाला दिलेली एक अमूल्य देणगी आहे.
समाजातील व्यक्तींमध्ये परस्पर प्रेम, आपुलकी, विश्वास आणि सहकार्याची भावना असल्यास समाजाची वीण अधिक घट्ट होते आणि सामाजिक एकता टिकून राहते. प्रेमामुळे माणसाच्या मनात त्याग, समर्पण, सहानुभूती आणि दुसऱ्याच्या सुख-दुःखामध्ये सहभागी होण्याची भावना निर्माण होते. मानवी जीवनातील अनेक आनंददायी आणि संस्मरणीय अनुभवांमध्ये प्रेमाला विशेष स्थान प्राप्त झालेले आहे. खरे प्रेम केवळ आकर्षणापुरते मर्यादित नसून त्यामध्ये विश्वास, जबाबदारी आणि परस्पर सन्मान यांचाही समावेश असतो. प्रेमाच्या दृढ पायावर उभे राहिलेले नाते जीवनाला भावनिक स्थैर्य आणि समाधान प्रदान करते.
नुकतेच तारुण्यात पदार्पण केलेल्या तरुण-तरुणींच्या मनातील सर्वाधिक आकर्षणाचा आणि जिव्हाळ्याचा विषय म्हणजे प्रेम होय. त्यामुळे तरुण वर्गाला स्वतःच्या प्रेमभावनांची सातत्याने जाणीव होत असते. आपण कोणाच्या तरी प्रेमात पडावे आणि एखाद्या व्यक्तीनेही आपल्यावर मनापासून प्रेम करावे, अशी तारुण्यसुलभ भावना जवळजवळ प्रत्येकाच्या मनात निर्माण होत असते.
या वयात भावनांचा प्रभाव अधिक तीव्र असल्यामुळे प्रेमाविषयी आकर्षण निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. प्रथम प्रेम आणि त्यानंतर त्या प्रेमाला वैवाहिक नात्याचे स्वरूप देणारा प्रेम विवाह, असा साधारण क्रम दिसून येतो. त्यामुळे या प्रकरणामध्ये प्रेम, प्रेमसंबंध आणि प्रेम विवाहाशी संबंधित विविध महत्त्वपूर्ण बाबींचा आपण क्रमाने विचार करणार आहोत. प्रेमविवाह यशस्वी होण्यासाठी केवळ आकर्षण पुरेसे नसून नियमित संवाद, विश्वास आणि परस्पर समजूतदारपणा आवश्यक असल्याचे निरोगी नातेसंबंधासाठी प्रभावी संवाद या मार्गदर्शनातून स्पष्ट होते.
१) प्रेमसंबंधाचे योग
२) प्रेमविवाहाचे योग
३) प्रेमविवाहामध्ये अपयश किंवा फसवणूक
४) आंतरजातीय प्रेमविवाह
प्रेमसंबंध योग Love Marriage
प्रेम विवाहातील भाव आणि ग्रहांचा विचार
ज्योतिषशास्त्रानुसार प्रेमाचा विचार मुख्यतः पंचमभाव, सप्तमभाव, लाभभाव आणि लग्नभाव या चार महत्त्वपूर्ण भावांवरून केला जातो. पंचमभाव प्रेमभावना आणि आकर्षण दर्शवतो, तर सप्तमभाव विवाह व जोडीदाराशी संबंधित असतो. लाभभाव इच्छापूर्ती आणि नात्याच्या यशाचा विचार करतो, तर लग्नभाव व्यक्तीचे स्वभाव, व्यक्तिमत्त्व आणि जीवनाकडे पाहण्याची दृष्टी स्पष्ट करतो.
ग्रहांचा विचार करता कला, सौंदर्य, प्रेम आणि आकर्षण यांचा प्रमुख कारक शुक्र मानला जातो. चंद्र मन, भावना आणि संवेदनशीलतेचे प्रतिनिधित्व करतो, तर नेपच्यून कल्पनाशक्ती, भावनिक ओढ आणि प्रेमातील स्वप्नाळूपणा दर्शवतो. मंगळ हा ऊर्जा, आवेग, विलास आणि कामभावनेशी संबंधित ग्रह असल्यामुळे शारीरिक आकर्षण व संबंधांच्या दृष्टीने त्याचाही विचार करणे आवश्यक ठरते.
प्रेमसंबंध हे केवळ भावनिक आकर्षणापुरते मर्यादित नसून त्यामागे ग्रहांची मानसिक, भावनिक आणि शारीरिक पातळीवरील कार्यप्रणालीही महत्त्वाची असते. त्यामुळे प्रेमसंबंध किंवा प्रेम विवाहाचा विचार करताना संबंधित भाव, त्यांचे स्वामी, त्यांवरील ग्रहदृष्टी आणि ग्रहांची परस्पर स्थिती यांचा एकत्रित अभ्यास करणे आवश्यक ठरते. केवळ एका ग्रहावर किंवा एका भावावर आधारित निष्कर्ष काढणे योग्य नसते.
संपूर्ण जन्मकुंडलीतील योग, ग्रहबल आणि दशा-अंतर्दशांचा विचार केल्यास अधिक अचूक निष्कर्ष प्राप्त होतो. दीर्घकालीन संशोधनानुसार चांगले नातेसंबंध आनंद आणि आरोग्यासाठी महत्त्वाचे ठरतात; त्यामुळे प्रेमविवाहामध्ये भावनिक जवळीक आणि परस्पर सहकार्याला विशेष महत्त्व असते.
आता आपण प्रेमसंबंधाच्या योगांबद्दल माहिती पाहू.
१) लग्नभाव, पंचमभाव, सप्तमभाव किंवा लाभभाव यांपैकी कोणत्याही भावामध्ये शुक्र, चंद्र किंवा नेपच्यून यांसारखे प्रेम, भावना आणि आकर्षण दर्शवणारे ग्रह स्थित असणे, हा प्रेमसंबंधासाठी अनुकूल योग मानला जातो. अशा ग्रहस्थितीमुळे व्यक्तीच्या मनामध्ये प्रेमभावना, भावनिक ओढ आणि जोडीदाराविषयी आकर्षण निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. संबंधित ग्रह बलवान, शुभदृष्ट आणि अनुकूल नक्षत्रामध्ये असल्यास प्रेमसंबंध अधिक दृढ होऊन त्याचे रूपांतर प्रेम विवाहामध्ये होण्याची शक्यता निर्माण होते.
२) चंद्र, शुक्र किंवा नेपच्यून हे ग्रह वृषभ, कर्क, तूळ, मिथुन किंवा मीन राशीत स्थित असणे प्रेमसंबंधांच्या दृष्टीने अनुकूल मानले जाते. या राशी भावनिकता, आकर्षण, सौंदर्यदृष्टी, संवादकौशल्य आणि प्रेमातील समर्पण यांना पोषक वातावरण निर्माण करतात. संबंधित ग्रह बलवान आणि शुभदृष्ट असल्यास व्यक्तीच्या जीवनात प्रेमसंबंध निर्माण होऊन त्याचे रूपांतर प्रेम विवाहामध्ये होण्याची शक्यता वाढते.
३) मंगळ शुक्राच्या राशीत किंवा शुक्र मंगळाच्या राशीत स्थित असल्यास व्यक्तीच्या स्वभावामध्ये तीव्र आकर्षण, आवेग आणि कामभावनेचा प्रभाव अधिक दिसून येऊ शकतो. त्यामुळे अशी व्यक्ती प्रेमसंबंधांकडे केवळ भावनिक जिव्हाळ्याच्या दृष्टीने नव्हे, तर शारीरिक आकर्षण आणि शरीरसुखाच्या दृष्टीनेही पाहू शकते. या योगामध्ये शुक्र प्रेम व आकर्षण दर्शवतो, तर मंगळ इच्छा, ऊर्जा आणि शारीरिक ओढ वाढवण्याचे कार्य करतो. मात्र याचा निश्चित निष्कर्ष काढताना दोन्ही ग्रहांचे बल, भावस्थिती, दृष्टी आणि संपूर्ण जन्मकुंडलीचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक असते.
४) पंचमभाव किंवा सप्तमभावामध्ये हर्षल आणि नेपच्यून स्थित असल्यास प्रेमसंबंध अचानक, अनपेक्षित किंवा पारंपरिक चौकटीबाहेर निर्माण होण्याची शक्यता असते. हर्षल नात्यामध्ये आकर्षण, वेगळेपणा आणि अचानक घडामोडी निर्माण करतो, तर नेपच्यून भावनिक ओढ, कल्पनारम्यता आणि स्वप्नाळू प्रेमभावना वाढवतो. मात्र हा योग अस्थिरता किंवा भ्रम निर्माण करू शकत असल्याने दोन्ही ग्रहांचे बल, दृष्टी आणि संबंधित भावेशांची स्थिती तपासणे आवश्यक असते.
५) पंचमभाव, सप्तमभाव किंवा लग्नभावामध्ये बुध-शुक्र युती असल्यास व्यक्तीच्या जीवनात एकापेक्षा अधिक प्रेमसंबंध निर्माण होण्याची शक्यता असते. बुध हा संवाद, चंचलता आणि विविधतेचे प्रतिनिधित्व करतो, तर शुक्र प्रेम, आकर्षण आणि संबंधांचा कारक ग्रह मानला जातो. त्यामुळे या युतीमुळे व्यक्ती सहजपणे इतरांकडे आकर्षित होऊ शकते किंवा एकाच वेळी अनेक भावनिक नात्यांमध्ये गुंतण्याची प्रवृत्ती दिसू शकते. मात्र या योगाचे निश्चित फल सांगताना संबंधित भाव, ग्रहबल, दृष्टी आणि संपूर्ण जन्मकुंडलीचा विचार करणे आवश्यक असते.
६) शुक्राचा हर्षल किंवा नेपच्यूनशी शुभ योग असल्यास व्यक्तीच्या प्रेमजीवनात आकर्षण, भावनिक ओढ आणि विलक्षण अनुभवांची शक्यता वाढते. हर्षल प्रेमसंबंधांमध्ये नवीनता, अचानक आकर्षण आणि पारंपरिक चौकटीबाहेरील विचार निर्माण करतो, तर नेपच्यून प्रेमामध्ये कल्पनारम्यता, समर्पण आणि गूढ भावनिक जोड वाढवतो. अशा योगामुळे प्रेमसंबंध सामान्य न राहता वेगळ्या स्वरूपाचे, संस्मरणीय किंवा अत्यंत भावनिक होऊ शकतात. मात्र संबंध टिकाऊ आणि यशस्वी ठरण्यासाठी शुक्राचे बल, संबंधित भावांची स्थिती आणि इतर ग्रहांच्या दृष्टींचाही विचार करणे आवश्यक असते.
७) शुक्र आणि हर्षल यांच्यामध्ये अशुभ योग निर्माण झाल्यास व्यक्तीच्या प्रेमजीवनात अचानक आकर्षण, भावनिक अस्थिरता आणि विचार न करता प्रेमसंबंध स्वीकारण्याची प्रवृत्ती दिसून येऊ शकते. अशा व्यक्ती क्षणिक आकर्षण किंवा तीव्र भावनांच्या प्रभावाखाली प्रेमसंबंधांमध्ये प्रवेश करू शकतात. त्यामुळे नात्यामध्ये उतावळेपणा, वारंवार मतपरिवर्तन, अनपेक्षित दुरावा किंवा अचानक संबंधविच्छेद होण्याची शक्यता असते. मात्र अंतिम निष्कर्ष काढताना शुक्र व हर्षल यांचे ग्रहबल, भावस्थान, राशी, नक्षत्र आणि इतर ग्रहांच्या शुभ-अशुभ दृष्टींचाही विचार करणे आवश्यक असते.
८) चंद्र-शुक्र, बुध-शुक्र, शुक्र-मंगळ किंवा शुक्र-नेपच्यून यांची युती अथवा प्रतियुती असल्यास व्यक्तीच्या जीवनात प्रेम, आकर्षण आणि भावनिक गुंतवणुकीचे योग निर्माण होऊ शकतात. चंद्र-शुक्र योग भावनिक जिव्हाळा आणि कोमल प्रेमभावना वाढवतो, तर बुध-शुक्र योग संवादातून आकर्षण आणि प्रेमसंबंध निर्माण करतो.
शुक्र-मंगळ योग तीव्र शारीरिक आकर्षण, आवेग आणि कामभावना दर्शवतो, तर शुक्र-नेपच्यून योग स्वप्नाळू, कल्पनारम्य आणि आदर्शवादी प्रेमाची प्रवृत्ती निर्माण करतो. मात्र प्रतियुती असल्यास आकर्षणाबरोबरच मतभेद, भावनिक ताण किंवा नात्यातील अस्थिरता दिसून येऊ शकते. त्यामुळे या योगांचे फल सांगताना संबंधित ग्रहांचे बल, भावस्थान, दृष्टी आणि संपूर्ण जन्मकुंडलीचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक असते.
उदाहरण पत्रिका १
आता आपण प्रेमसंबंधाच्या काही पत्रिकांचा अभ्यास करू.
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | कुंभ | ०९:२४:१५ | शततारका | १ |
| रवि | कर्क | ०३:४६:११ | पुष्य | १ |
| चंद्र | मिथुन | १४:११:४४ | आर्द्रा | ३ |
| मंगळ | मेष | ११:३८:११ | अश्विनी | ४ |
| बुध | कर्क | २२:११:०५ | आश्लेषा | २ |
| गुरु | मिथुन | २१:५८:३७ | पुनर्वसू | ३ |
| शुक्र | मिथुन | ०६:५२:२८ | आर्द्रा | १ |
| शनि (व) | धनु | २७:५२:१४ | उ.षाढा | १ |
| राहु (व) | मकर | १४:०६:०१ | श्रवण | २ |
| केतु (व) | कर्क | १४:०६:०१ | पुष्य | ४ |
| हर्षल (व) | धनु | १३:०२:३६ | मूळ | ४ |
| नेपच्युन (व) | धनु | ११:०३:२८ | पू.षाढा | २ |
परिचय
सदर स्त्री जातकाचे अकरावीपासून प्रेमसंबंध सुरू झाले. आजपर्यंत तिचे अनेक मुलांशी प्रेमसंबंध आले आहेत. प्रेमविवाह करण्याच्या उद्देशाने ती प्रेमसंबंध प्रस्थापित करते; मात्र अद्याप तिच्या कोणत्याही प्रेमसंबंधाचे विवाहामध्ये रूपांतर होऊ शकलेले नाही. प्रेमसंबंध निर्माण होतात, परंतु ते दीर्घकाळ टिकत नाहीत किंवा विवाहापर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच त्यामध्ये अडथळे निर्माण होतात. त्यामुळे भावनिक अस्थिरता आणि अपेक्षाभंगाचा अनुभव तिला वारंवार घ्यावा लागला आहे.
ग्रहस्थिती
१) पंचमभावामध्ये मिथुन राशीत आर्द्रा नक्षत्रात चंद्र-शुक्र युती असल्यामुळे एकापेक्षा अधिक प्रेमसंबंध होण्याची शक्यता निर्माण झाली. चंद्र आणि शुक्र हे दोन्ही प्रेम व आकर्षणाचे कारक ग्रह असल्यामुळे व्यक्ती सहजपणे भावनिक गुंतवणूक करते. त्यामुळे जीवनात अनेक प्रेमप्रकरणे निर्माण होण्याची प्रवृत्ती दिसून येते.
२) लाभभावात हर्षल आणि नेपच्यून असून ते चंद्र-शुक्राच्या प्रतियुतीत (अशुभ योगात) असल्यामुळे अविचारी प्रेमसंबंध निर्माण होण्याची प्रवृत्ती दिसून येते. अशा ग्रहस्थितीमध्ये भावनेपेक्षा आकर्षणाला अधिक महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे योग्य विचार न करता संबंध निर्माण होण्याची शक्यता वाढते.
३) पंचमभावावर शनि, हर्षल आणि नेपच्यून या पापग्रहांची दृष्टी असल्यामुळे प्रेमसंबंधांमध्ये मनस्ताप, फसवणूक आणि निराशा अनुभवास येते. तसेच प्रेमविवाहामध्ये अपयश येण्याची शक्यता वाढते. संबंधांमध्ये गैरसमज, तणाव आणि भावनिक अस्थिरता निर्माण होऊन अपेक्षित सुख प्राप्त होत नाही.
४) सप्तमेश रवि आणि पंचमेश बुध यांची युती असली तरी ती मंगळ, राहु आणि केतु यांच्या प्रभावामुळे दूषित झालेली आहे. त्यामुळे प्रेमविवाहामध्ये अपयश किंवा विलंब संभवतो. प्रेमाचे विवाहामध्ये रूपांतर करण्यासाठी अनेक अडथळ्यांना सामोरे जावे लागू शकते. परिणामी विवाहास उशीर होणे किंवा प्रेमप्रकरण अपूर्ण राहणे अशी फळे मिळू शकतात.
हिंदू पद्धतीने होणाऱ्या प्रेमविवाहासाठी आवश्यक अटी, विवाहविधी आणि विवाह नोंदणीविषयी अधिकृत माहिती हिंदू विवाह अधिनियम, १९५५ मध्ये उपलब्ध आहे.
उदाहरण पत्रिका २
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | मकर | ०३:४७:३२ | उ.षाढा | ३ |
| रवि | मकर | ०६:३०:०९ | उ.षाढा | ३ |
| चंद्र | कर्क | २३:०८:४५ | आश्लेषा | २ |
| मंगळ | धनु | १४:४६:१६ | पू.षाढा | १ |
| बुध | धनु | २२:२३:३८ | पू.षाढा | ३ |
| गुरु (व) | सिंह | २०:०९:३८ | पूर्वा.फा | ३ |
| शुक्र | धनु | ०१:०३:४७ | मूळ | १ |
| शनि | मकर | १४:२५:४६ | श्रवण | २ |
| राहु (व) | धनु | १४:५१:२४ | पू.षाढा | १ |
| केतु (व) | मिथुन | १४:५१:२४ | आर्द्रा | ३ |
| हर्षल | धनु | २२:४५:५१ | पू.षाढा | (३) |
| नेप | धनु | १४:२६:२७ | पू.षाढा | ४ |
परिचय
सदर मुलीचे कॉलेजमधील एका मुलासोबत गेल्या दोन-तीन वर्षांपासून प्रेमसंबंध सुरू आहेत. विवाहापूर्वीच शारीरिक संबंध निर्माण होण्याचे योग या पत्रिकेमध्ये दिसून येतात. तसेच ही पत्रिका प्रामुख्याने वासनेच्या प्रेरणेतून प्रेमसंबंध निर्माण करणारी असल्याचे आढळते. भावनिक जिव्हाळ्यापेक्षा शारीरिक आकर्षणाचा प्रभाव या संबंधांमध्ये अधिक दिसून येतो. त्यामुळे प्रेमसंबंध निर्माण होण्यामागील प्रमुख कारण भावनिक स्थैर्य नसून परस्पर आकर्षण आणि वासना असल्याचे या पत्रिकेतून सूचित होते.
ग्रहस्थिती
१) सप्तमभावात चंद्र कर्क राशीत आणि आश्लेषा नक्षत्रात स्थित आहे. चंद्राची ही स्थिती भावनिक तीव्रता वाढविणारी मानली जाते. त्यामुळे व्यक्ती संबंधांमध्ये अधिक गुंतून जाण्याची प्रवृत्ती दाखवू शकते.
२) शुक्र धनु राशीत, मूळ नक्षत्रात आणि व्ययभावात स्थित असून मंगळ, राहु, हर्षल, नेपच्यून, बुध इत्यादी ग्रहांसोबत युतीत असल्यामुळे तो पूर्णपणे बाधित झाला आहे. या ग्रहस्थितीमुळे व्यक्ती कामप्रधान, विलासी, रंगेल आणि चैनी स्वभावाची असू शकते. तसेच बहुपुरुषगामी प्रवृत्तीचे योग निर्माण होतात. ही युती वासनेच्या प्रेरणेतून प्रेमसंबंध निर्माण करणारी मानली जाते. भावनांपेक्षा शारीरिक आकर्षणाला अधिक महत्त्व दिले जाण्याची शक्यता या योगातून दिसून येते.
३) चंद्रकुंडलीमध्येही शुक्र षष्ठभावात पापग्रहांच्या युतीत असून पूर्णपणे बाधित झाला आहे. त्यामुळे प्रेमसंबंधांमध्ये स्थैर्याचा अभाव आणि मनस्ताप निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. संबंधांमध्ये समाधान कमी मिळण्याची प्रवृत्तीही दिसून येते.
४) नवमांश कुंडलीमध्ये शुक्र मेष राशीत असून तो हर्षल आणि नेपच्यूनच्या प्रतियुतीत आहे. या स्थितीमुळे संबंधांमध्ये अविचार, आकर्षण आणि भावनिक अस्थिरता निर्माण होऊ शकते. प्रेमसंबंधांमध्ये अचानक घडामोडी घडण्याची शक्यता राहते.
५) व्ययभावातील ग्रहयुतीवर गुरुची दृष्टी असल्यामुळे प्रेमसंबंध गुप्त स्वरूपात राहण्याची शक्यता दिसून येते. असे संबंध सर्वांपासून लपवून ठेवण्याची प्रवृत्ती निर्माण होऊ शकते. अनेक वेळा अशा संबंधांची माहिती इतरांना उशिरा मिळते.
व्ययभावातील बुध-शुक्र युती पापग्रहांनी दूषित असल्यामुळे एकापेक्षा अधिक व्यक्तींशी शारीरिक संबंध निर्माण होण्याची शक्यता संभवते. या योगामुळे भावनिक नात्यांमध्ये अस्थिरता आणि संबंधांमध्ये सातत्याचा अभावही आढळून येऊ शकतो.
उदाहरण पत्रिका ३
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | मेष | २८:४९:०१ | कृत्तिका | १ |
| रवि | कन्या | ०४:२६:५७ | उत्तरा-फा | ३ |
| चंद्र | सिंह | १७:४९:२२ | पूर्वा-फा | २ |
| मंगळ | सिंह | २५:११:५८ | पूर्वा-फा. | ४ |
| बुध | कन्या | २७:२०:०९ | चित्रा | २ |
| गुरु (व) | मेष | ०४:१८:४९ | अश्विनी | २ |
| शुक्र | कन्या | १२:२५:१२ | हस्त | १ |
| शनि | वृश्चिक | २१:४४:०८ | ज्येष्ठा | २ |
| राहू (व) | मीन | ०८:४०:४९ | उ.भाद्र | २ |
| केतु (व) | कन्या | ०८:४०:४९ | उत्तरा.फा | ४ |
| हर्षल | धनू | ०८:३०:१२ | मूळ | ४ |
| नेपच्यून | धनू | ११:३०:०० | मूळ | ४ |
परिचय
सदर मुलगी उच्चशिक्षित आणि नोकरदार आहे. तिचे कॉलेज जीवनापासून आजपर्यंत अनेक मुलांशी प्रेमसंबंध आले आहेत. आकर्षक व्यक्तिमत्त्व आणि सामाजिक वर्तुळ मोठे असल्यामुळे तिला विविध व्यक्तींशी जवळीक साधण्याची संधी मिळाली. तथापि, या प्रेमसंबंधांपैकी कोणताही संबंध स्थिर आणि दीर्घकालीन वैवाहिक नात्यामध्ये रूपांतरित होऊ शकलेला नाही.
ग्रहस्थिती
१) पंचमभावात चंद्र सिंह राशीत पूर्वाफाल्गुनी नक्षत्रात मंगळाबरोबर असून त्याच्यावर गुरुची दृष्टी आहे. चंद्र-मंगळ युतीमुळे भावनिक आणि शारीरिक आकर्षणाची तीव्रता वाढते. गुरुची दृष्टी असल्यामुळे प्रेमसंबंध निर्माण होण्यास अनुकूल वातावरण मिळते.
२) प्रेम आणि प्रणयाचा कारक शुक्र कन्या राशीत हस्त नक्षत्रात बुध, केतु आणि रवि यांच्या युतीत असून राहुच्या दृष्टीखाली आहे. त्यामुळे शुक्र पूर्णपणे बाधित झाला आहे. या ग्रहस्थितीमुळे वासनेच्या प्रेरणेतून प्रेमसंबंध निर्माण होण्याची प्रवृत्ती दिसून येते. नैतिक आचरणामध्ये अस्थिरता राहू शकते तसेच एकापेक्षा अधिक प्रेमसंबंध होण्याची शक्यता असते. भावनिक स्थैर्यापेक्षा आकर्षणाला अधिक महत्त्व दिले जाण्याची प्रवृत्ती येथे दिसून येते.
३) चंद्रकुंडलीच्या पंचमभावात नेपच्यून मूळ नक्षत्रात स्थित आहे. नेपच्यूनमुळे प्रेमसंबंधांमध्ये कल्पनारंजन, भावनिक गुंतवणूक आणि अवास्तव अपेक्षा निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे प्रेमामध्ये फसवणूक किंवा भ्रमनिरास होण्याची शक्यताही वाढते.
४) नवमांश कुंडलीमध्ये पंचमभावात मेष राशीतील शुक्र असल्यामुळे व्यक्ती कामातुर आणि विलासी स्वभावाची राहू शकते. त्यामुळे प्रेमसंबंध निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. मेष राशीतील शुक्र व्यक्तीला प्रेमाच्या बाबतीत उतावळे आणि भावनांपेक्षा आकर्षणाकडे अधिक झुकणारे बनवू शकतो.
प्रेमविवाह
प्रेमसंबंध निर्माण झाल्याशिवाय प्रेमविवाहाची कल्पना साकार होऊ शकत नाही. त्यामुळे प्रेमसंबंधाचे योग हे प्रेमविवाहालाही पोषक ठरतात. प्रेमाचा विचार पंचमभावावरून, तर विवाहाचा विचार सप्तमभावावरून केला जातो. या दोन्ही भावांचा परस्पर संबंध आल्यास प्रेमविवाहाची शक्यता निर्माण होते. प्रेमविवाहासाठी चंद्र आणि शुक्रप्रधान व्यक्तिमत्त्व लाभणे महत्त्वाचे मानले जाते. अशा व्यक्ती भावनिक, प्रेमळ आणि नातेसंबंधांबाबत संवेदनशील असतात. प्रेमाच्या माध्यमातून जोडीदाराची निवड करण्याची प्रवृत्ती त्यांच्या स्वभावामध्ये अधिक प्रमाणात आढळून येते.
प्रेमविवाहाचे योग
१) सप्तमेश सप्तमभावात स्थित असल्यास विवाह आणि जोडीदाराशी संबंधित विषयांना विशेष महत्त्व प्राप्त होते. विशेषतः सप्तमेश शुक्र किंवा चंद्र असल्यास व्यक्तीच्या मनात प्रेम, सहजीवन, भावनिक जिव्हाळा आणि विवाहाची तीव्र इच्छा निर्माण होऊ शकते. अशा ग्रहस्थितीमुळे जोडीदाराविषयी आकर्षण वाढून प्रेमसंबंधाचे रूपांतर विवाहामध्ये होण्याची शक्यता अधिक असते. मात्र सप्तमेश बलवान, शुभदृष्ट आणि पापग्रहांच्या प्रभावापासून मुक्त असल्यासच हा योग अधिक अनुकूल परिणाम देतो.
२) पंचमेश सप्तमभावात किंवा सप्तमेश पंचमभावात स्थित असल्यास प्रेमसंबंध आणि विवाह यांच्यामध्ये थेट संबंध निर्माण होतो. पंचमभाव प्रेम, आकर्षण आणि भावनिक जुळवणूक दर्शवतो, तर सप्तमभाव विवाह, जोडीदार आणि सहजीवनाचे प्रतिनिधित्व करतो. त्यामुळे या दोन्ही भावांच्या स्वामींचा परस्पर संबंध असल्यास प्रेमसंबंधाचे रूपांतर विवाहामध्ये होण्याची शक्यता अधिक असते. संबंधित ग्रह बलवान, शुभदृष्ट आणि अनुकूल राशी-नक्षत्रात असल्यास प्रेम विवाहाचा योग अधिक दृढ होतो. मात्र पापग्रहांचा प्रभाव असल्यास प्रेमसंबंधामध्ये अडथळे, विलंब किंवा कुटुंबीयांचा विरोध निर्माण होऊ शकतो.
३) पंचमेश आणि सप्तमेश यांची युती असल्यास प्रेमसंबंध आणि विवाह यांच्यामध्ये दृढ संबंध निर्माण होतो. पंचमेश प्रेम, आकर्षण आणि भावनिक जुळवणुकीचे प्रतिनिधित्व करतो, तर सप्तमेश विवाह, जोडीदार आणि वैवाहिक जीवन दर्शवतो. त्यामुळे या दोन्ही ग्रहांची युती असल्यास प्रेमसंबंधाचे रूपांतर विवाहामध्ये होण्याची शक्यता अधिक असते. ही युती शुभ भावात, अनुकूल राशीत आणि शुभ ग्रहांच्या दृष्टीत असल्यास प्रेम विवाह यशस्वी व स्थिर ठरू शकतो. मात्र पापग्रहांचा प्रभाव असल्यास प्रेमसंबंधामध्ये अडथळे, गैरसमज, विलंब किंवा कुटुंबीयांचा विरोध निर्माण होण्याची शक्यता असते.
४) शुक्र-नेपच्यून किंवा शुक्र-हर्षल यांची युती असल्यास व्यक्तीच्या जीवनात अचानक, विलक्षण किंवा अत्यंत भावनिक प्रेमसंबंध निर्माण होण्याची शक्यता असते. शुक्र प्रेम, सौंदर्य आणि आकर्षण दर्शवतो, तर नेपच्यून कल्पनारम्यता, आदर्शवाद आणि भावनिक समर्पण वाढवतो. हर्षल प्रेमसंबंधांमध्ये अनपेक्षितता, स्वातंत्र्याची भावना आणि पारंपरिक चौकटीबाहेरील आकर्षण निर्माण करतो. त्यामुळे अशा योगामुळे वेगळ्या स्वभावाच्या किंवा भिन्न पार्श्वभूमीच्या व्यक्तीशी प्रेमसंबंध निर्माण होऊन त्याचे रूपांतर प्रेम विवाहामध्ये होऊ शकते.
५) लग्नेशाचा पंचमेश, सप्तमेश अथवा भाग्येशाशी संबंध असल्यास प्रेमसंबंधाचे रूपांतर विवाहामध्ये होण्याची शक्यता वाढते. हा संबंध युती, दृष्टी किंवा राशीपरिवर्तनाच्या माध्यमातून निर्माण होऊ शकतो. संबंधित ग्रह बलवान आणि शुभ प्रभावाखाली असल्यास प्रेम विवाहासाठी हा योग अधिक अनुकूल ठरतो.
६) सप्तमेश आणि नवमेश तसेच पंचमेश आणि नवमेश यांची युती कुंडलीत असल्यास प्रेमसंबंधाला भाग्याची साथ मिळून त्याचे रूपांतर विवाहामध्ये होण्याची शक्यता वाढते. हा योग प्रेम विवाहासाठी अनुकूल मानला जातो. संबंधित ग्रह बलवान आणि शुभ प्रभावाखाली असल्यास विवाह यशस्वी व स्थिर ठरू शकतो.
७) लग्नेश सप्तमभावात आणि सप्तमेश लग्नभावात असल्यास लग्नभाव व सप्तमभाव यांच्यात परस्पर संबंध निर्माण होतो. त्यामुळे प्रेमसंबंधाचे रूपांतर विवाहामध्ये होण्याची शक्यता वाढते. संबंधित ग्रह बलवान आणि शुभ प्रभावाखाली असल्यास प्रेम विवाहासाठी हा योग अधिक अनुकूल ठरतो.
८) लग्नेशाबरोबर शुक्र लग्नभावात असल्यास व्यक्तीचे व्यक्तिमत्त्व आकर्षक, प्रेमळ आणि भावनाशील बनते. त्यामुळे प्रेमसंबंध निर्माण होण्याची तसेच त्याचे रूपांतर प्रेम विवाहामध्ये होण्याची शक्यता वाढते. शुक्र व लग्नेश बलवान आणि शुभदृष्ट असल्यास हा योग अधिक अनुकूल फल देतो.
९) शुक्र सप्तमभावात लग्नेशाबरोबर असल्यास व्यक्तीच्या जीवनात प्रेम, आकर्षण आणि जोडीदाराशी दृढ जुळवणूक निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. हा योग प्रेमसंबंधाचे रूपांतर विवाहामध्ये होण्यासाठी अनुकूल मानला जातो. शुक्र व लग्नेश बलवान आणि शुभ प्रभावाखाली असल्यास वैवाहिक जीवन सुखकारक ठरू शकते.
१०) शुक्र लग्नभावात स्थित असणे किंवा चंद्रापासून पाचव्या स्थानी असणे, हा प्रेमसंबंधासाठी अनुकूल योग मानला जातो. या ग्रहस्थितीमुळे व्यक्तीच्या मनात प्रेम, आकर्षण आणि भावनिक जिव्हाळा निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. शुक्र बलवान व शुभ प्रभावाखाली असल्यास प्रेमसंबंधाचे रूपांतर विवाहामध्ये होऊ शकते.
११) सप्तमभावात चंद्र असून त्याच्यावर गुरुची दृष्टी असल्यास प्रेम, भावनिक जुळवणूक आणि विवाहासाठी अनुकूल योग निर्माण होतो. गुरुची शुभदृष्टी चंद्राला स्थैर्य, समजूतदारपणा आणि नात्यातील पवित्रता प्रदान करते. त्यामुळे प्रेमसंबंधाचे रूपांतर सुखी व स्थिर विवाहामध्ये होण्याची शक्यता वाढते.
१२) पंचमभावात किंवा सप्तमभावात चंद्र अथवा शुक्र असल्यास प्रेमभावना, आकर्षण आणि भावनिक जुळवणूक अधिक प्रबळ होते. हा योग प्रेमसंबंध निर्माण होण्यासाठी आणि त्याचे विवाहात रूपांतर होण्यासाठी अनुकूल मानला जातो. संबंधित ग्रह बलवान व शुभदृष्ट असल्यास प्रेम विवाहाची शक्यता अधिक दृढ होते.
१३) पंचमभावात नेपच्यून असणे किंवा शुक्र-नेपच्यून अथवा चंद्र-नेपच्यून युती असणे, हा प्रेमसंबंधासाठी अनुकूल योग मानला जातो. या योगामुळे व्यक्तीच्या मनात स्वप्नाळू प्रेमभावना, भावनिक ओढ आणि आदर्श जोडीदाराची कल्पना निर्माण होते. संबंधित ग्रह शुभ प्रभावाखाली असल्यास प्रेमसंबंधाचे रूपांतर प्रेम विवाहामध्ये होण्याची शक्यता वाढते.
१४) पंचमेश पंचमभावात असल्यास प्रेम, आकर्षण आणि भावनिक संबंधांसाठी अनुकूल योग निर्माण होतो. या स्थितीमुळे व्यक्तीच्या मनात प्रेमभावना अधिक दृढ राहतात. पंचमेश बलवान व शुभ प्रभावाखाली असल्यास प्रेमसंबंध यशस्वी होण्याची शक्यता वाढते.
१५) गुरु-शुक्र युती किंवा प्रतियुती असल्यास प्रेमसंबंध, आकर्षण आणि विवाहासाठी अनुकूल योग निर्माण होतो. गुरु नात्यात स्थैर्य व सद्भावना वाढवतो, तर शुक्र प्रेम आणि जिव्हाळ्याची भावना दृढ करतो. संबंधित ग्रह बलवान व शुभ प्रभावाखाली असल्यास प्रेम विवाहाची शक्यता वाढते.
१६) नवमांश कुंडलीमध्ये शुक्र मिथुन नवमांशात, मंगळ वृषभ किंवा तूळ नवमांशात, पंचमेश सप्तमभावात, सप्तमेश पंचमभावात किंवा पंचमेश-सप्तमेश युतीत असणे, तसेच सप्तमभावात हर्षल किंवा शुक्र-नेपच्यून अथवा शुक्र-हर्षल युती असणे प्रेम विवाहासाठी अनुकूल मानले जाते. या योगांमुळे प्रेमसंबंध, आकर्षण आणि पारंपरिक चौकटीबाहेरील विवाहाची शक्यता वाढते. संबंधित ग्रह बलवान व शुभ प्रभावाखाली असल्यास प्रेमसंबंधाचे विवाहात रूपांतर होऊ शकते.
वरीलपैकी एक किंवा अधिक योग कुंडलीमध्ये आढळल्यास प्रेमविवाहाची शक्यता वाढते. तथापि, केवळ एकाच योगाच्या आधारे अंतिम निष्कर्ष काढणे योग्य ठरत नाही. संपूर्ण कुंडलीचा एकत्रित विचार करूनच प्रेमविवाहाबाबत मत व्यक्त करावे.
टीप : दोन्ही पत्रिकांमध्ये प्रेमसंबंधाचे योग असतील आणि त्यांपैकी एका पत्रिकेमध्ये प्रेमविवाहाचे योग असतील, तर दुसऱ्या पत्रिकेमध्ये प्रेमविवाहाचे योग नसले तरीही प्रेमविवाह संभवतो. त्यामुळे प्रेमविवाहाचा विचार करताना दोन्ही व्यक्तींच्या पत्रिकांचा सखोल अभ्यास करणे आवश्यक असते.
उदाहरण पत्रिका ४
आता आपण प्रेमविवाह झालेल्या काही जातकांच्या पत्रिकांचे विश्लेषण पाहू.
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | कुंभ | १६:२६:११ | शततारका | ३ |
| रवि | कर्क | २३:५४:४३ | आश्लेषा | ३ |
| चंद्र | कुंभ | १०:३१:२० | शततारका | २ |
| मंगळ | कर्क | २८:३३:०२ | आश्लेषा | ४ |
| बुध | कर्क | १३:३०:२६ | पुष्य | ४ |
| गुरु | मेष | ०५:५४:११ | अश्विनी | २ |
| शुक्र | कर्क | २०:१६:५५ | आश्लेषा | २ |
| शनि (व) | वृश्चिक | २०:५४:४६ | ज्येष्ठा | २ |
| राहू (व) | मीन | ११:०४:३१ | उ.भाद्रपदा | ३ |
| केतु (व) | कन्या | ११:०४:३१ | हस्त | १ |
| हर्षल (व) | वृश्चिक | २१:१४:०४ | ज्येष्ठा | ४ |
| नेपच्यून (व) | धनू | ११:५४:४० | मूळ | ४ |
परिचय
सदर मुलाचे त्याच्या कॉम्प्युटर क्लासमध्ये शिकत असलेल्या एका मुलीसोबत प्रेमसंबंध होते. घरच्यांचा विरोध असतानाही त्यांनी पळून जाऊन न्यायालयामध्ये प्रेमविवाह केला. परस्परांमधील आकर्षण आणि भावनिक जवळीक वाढत गेल्यामुळे त्यांनी विवाहाचा निर्णय घेतला. कुटुंबीयांचा विरोध असल्याने पारंपरिक पद्धतीने विवाह होणे शक्य झाले नाही, त्यामुळे त्यांनी स्वतःच्या इच्छेने न्यायालयीन विवाहाचा मार्ग स्वीकारला.
ग्रहस्थिती
१) सप्तमेश रवि आणि पंचमेश बुध यांची शुक्राबरोबर युती आहे. पंचम आणि सप्तमभावाचा परस्पर संबंध प्रेमसंबंधांचे विवाहामध्ये रूपांतर होण्यास अनुकूल ठरतो. त्यामुळे प्रेमविवाहासाठी आवश्यक ग्रहसंयोग येथे दिसून येतो.
२) सप्तमेश रवि व नवमेश शुक्र तसेच पंचमेश बुध व नवमेश शुक्र यांची षष्ठभावात युती आहे. या ग्रहयोगांमुळे प्रेमसंबंध दृढ होऊन विवाहाचा निर्णय घेण्याची प्रवृत्ती निर्माण होते. भाग्यभावाचा संबंध आल्यामुळे प्रेमविवाहासाठी प्रयत्न करण्याची मानसिकता वाढते.
३) विवाहेशाचा सप्तमेश, भाग्येश आणि पंचमेश यांच्यासोबत नवपंचम योग (शुभ संबंध) आहे. हा योग प्रेम आणि विवाह यांच्यामध्ये सुसंगती निर्माण करणारा मानला जातो. त्यामुळे प्रेमसंबंधांचे विवाहामध्ये रूपांतर होण्यास सहाय्य मिळते.
४) जातकाचा शुक्र षष्ठभावात मंगळ, बुध आणि रवि यांच्यासोबत असून राहुच्या दृष्टीखाली आहे. त्यामुळे शुक्र पूर्णपणे बाधित झाला आहे. या ग्रहस्थितीमुळे जातक कामप्रधान, विलासी, रंगेल आणि व्यभिचारी स्वभावाचा वाटतो. वासनेच्या प्रेरणेतून किंवा लवकर शारीरिक संबंध प्रस्थापित करण्याच्या उद्देशाने प्रेमविवाहाची घाई करण्यात आली असावी. प्रेमसंबंध निर्माण करण्यामागील हेतूही याच प्रकारचा असावा. शुक्रावरील पापप्रभावामुळे भावनिक परिपक्वतेपेक्षा आकर्षणाला अधिक महत्त्व दिले गेले असण्याची शक्यता दिसून येते.
५) जातकाच्या प्रेयसीच्या पत्रिकेमध्ये लग्नभावात चंद्र, शुक्र आणि केतु हे मेष राशीत स्थित आहेत. मेष रास कामप्रधान मानली जात असल्यामुळे तिची प्रवृत्तीही जातकासारखीच आहे. त्यामुळे विवाहापूर्वी शारीरिक संबंध प्रस्थापित होऊन त्यानंतर प्रेमविवाह झाला. दोघांच्या पत्रिकेतील समान प्रवृत्तीमुळे परस्पर आकर्षण अधिक वाढले आणि प्रेमसंबंध विवाहापर्यंत पोहोचले.
प्रेमविवाहामध्ये अपयश किंवा फसवणूक
प्रेमसंबंध असलेल्या सुमारे ६० ते ७० टक्के मुलामुलींचे प्रेमविवाह होत नाहीत, असे आढळून येते. केवळ ३० ते ४० टक्के तरुण-तरुणी आपल्या प्रेमाचे यशस्वीपणे प्रेमविवाहात रूपांतर करू शकतात. ज्या व्यक्तींचे प्रेमविवाह होत नाहीत किंवा प्रेमप्रकरणामध्ये अपयश अथवा फसवणूक होते, त्यांच्या पत्रिकेत कोणते योग आढळतात, ते आता पाहू.
अनेक वेळा प्रेमसंबंध प्रामाणिक असतानाही ग्रहस्थितीमुळे अडथळे, गैरसमज किंवा कौटुंबिक विरोध निर्माण होऊ शकतो. परिणामी प्रेमसंबंधांचे विवाहामध्ये रूपांतर होण्यास विलंब होतो किंवा ते पूर्णपणे अपयशी ठरतात.
१) पंचमभाव आणि शुक्र बाधित असल्यास प्रेमसंबंधांमध्ये गैरसमज, अस्थिरता किंवा भावनिक तणाव निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे प्रेमविवाहामध्ये अडथळे येऊन नाते अपयशी ठरू शकते. संबंधित ग्रहांवरील पापदृष्टी आणि त्यांचे बल तपासणे आवश्यक असते.
२) चंद्र, शुक्र आणि नेपच्यून यांची युती किंवा प्रतियुती असल्यास, अथवा पंचमभाव किंवा सप्तमभावात नेपच्यून स्थित असल्यास प्रेमप्रकरणामध्ये भ्रम, चुकीची अपेक्षा किंवा फसवणूक होण्याची शक्यता असते. अशा योगामुळे व्यक्ती वास्तवापेक्षा कल्पनांवर अधिक विश्वास ठेवू शकते. संबंधित ग्रहांवर पापदृष्टी असल्यास नात्यामध्ये गुप्तता, गैरसमज किंवा विश्वासघात निर्माण होऊ शकतो.
३) पंचमभावात शनि-गुरु युती किंवा इतर पापग्रहांची युती असल्यास प्रेमसंबंधांमध्ये अडथळे, विलंब किंवा मानसिक तणाव निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे हा योग प्रेमविवाहासाठी प्रतिकूल मानला जातो. संबंधित ग्रह बलवान किंवा शुभदृष्ट असल्यास या प्रतिकूलतेची तीव्रता काही प्रमाणात कमी होऊ शकते.
४) सप्तमभावाचा किंवा पंचमभावाचा मंगळाशी संबंध असल्यास प्रेमविवाहाच्या वेळी वादविवाद, कुटुंबीयांचा विरोध किंवा विविध अडथळे निर्माण होण्याची शक्यता असते. मंगळाच्या प्रभावामुळे नात्यामध्ये उतावळेपणा, क्रोध आणि मतभेद वाढू शकतात. मात्र मंगळ बलवान व शुभदृष्ट असल्यास या अडचणींवर मात करता येऊ शकते.
वरीलपैकी एक किंवा अधिक योग एकत्रितपणे आढळल्यास प्रेमविवाहामध्ये अपयश, विलंब किंवा फसवणुकीची शक्यता वाढते. त्यामुळे अशा प्रकरणांमध्ये पंचमभाव, सप्तमभाव, शुक्र आणि चंद्र यांचा सखोल विचार करणे आवश्यक ठरते. प्रेमविवाहामध्ये संवादाचा अभाव, आर्थिक मतभेद किंवा विश्वासासंबंधी समस्या निर्माण झाल्यास जोडप्यांमधील संवाद सुधारण्यासाठी समुपदेशन हा उपयुक्त पर्याय ठरू शकतो.
आंतरजातीय प्रेमविवाह
आजही आपल्या समाजात रूढी-परंपरेविरुद्ध विवाह करणे किंवा पळून जाऊन प्रेमविवाह करणे सहजपणे स्वीकारले जात नाही. अनेक ठिकाणी स्वजातीय प्रेमविवाहालाही पूर्ण सामाजिक मान्यता मिळत नाही, त्यामुळे आंतरजातीय प्रेमविवाह स्वीकारणे समाजासाठी अधिक कठीण ठरते.
मुलामुलींचे प्रेमविवाह अनेक वेळा आई-वडिलांना आणि संपूर्ण कुटुंबाला मानसिक धक्का देणारे ठरतात. त्यामुळे आजही २१ व्या शतकात आपल्या पाल्याने रूढी-परंपरेनुसार आणि कुटुंबाच्या संमतीने ठरवून दिलेल्या मुलाशी किंवा मुलीशी विवाह करावा, अशी अनेक पालकांची मनापासून इच्छा असते. समाजरचना, कौटुंबिक बांधिलकी आणि सांस्कृतिक परंपरा जपण्याच्या दृष्टीने रूढी-परंपरेनुसार होणारे विवाह अधिक योग्य मानले जातात. तथापि, बदलत्या सामाजिक परिस्थितीमुळे आंतरजातीय प्रेमविवाहांचे प्रमाण वाढताना दिसून येते. शिक्षण, नोकरी आणि सामाजिक संपर्क वाढल्यामुळे विविध जातीधर्मांतील व्यक्ती एकमेकांच्या जवळ येत आहेत.
आंतरजातीय प्रेमविवाह केवळ काही काळापुरतेच अडचणीचे ठरत नाहीत, तर पुढे त्यांच्या मुलामुलींच्या विवाहाच्या वेळीही अनेक समस्या निर्माण होऊ शकतात. अशा वेळी आंतरजातीय प्रेमविवाह केलेल्या पालकांना आपल्या निर्णयातील काही अडचणींची जाणीव होऊ शकते. कुटुंबीय, नातेवाईक आणि सामाजिक वातावरण यांच्याशी जुळवून घेण्यासाठी अशा विवाहांमध्ये अधिक संयम आणि समजूतदारपणाची आवश्यकता असते.
ज्योतिषशास्त्रानुसार आंतरजातीय किंवा परजातीचा विचार करताना राहु आणि शनि हे प्रमुख कारक ग्रह मानले जातात. तसेच विवाहाचा कारक ग्रह शुक्र, प्रेमाचा आणि मनाचा कारक ग्रह चंद्र मानला जातो. पंचमभाव, सप्तमभाव आणि नवमभाव हे प्रेमविवाहासाठी पोषक मानले जाणारे प्रमुख भाव आहेत. या भावांचा राहु, शनि किंवा इतर संबंधित ग्रहांशी संबंध आल्यास आंतरजातीय प्रेमविवाहाची शक्यता वाढते.
आंतरजातीय किंवा आंतरधर्मीय प्रेमविवाहाच्या कायदेशीर तरतुदी आणि विवाह नोंदणीची प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी भारत सरकारचा विशेष विवाह अधिनियम, १९५४ पाहावा.
आता आपण आंतरजातीय प्रेमविवाहासाठी कुंडलीमध्ये कोणते योग आढळतात ते पाहू.
१) प्रेमविवाहास पोषक असणारे सर्व योग कुंडलीत उपस्थित असावेत आणि त्यासोबत खाली नमूद केलेले योगही निर्माण झालेले असावेत. अशा संयोगामुळे प्रेमसंबंधाला स्थैर्य प्राप्त होऊन त्याचे विवाहामध्ये रूपांतर होण्याची शक्यता अधिक दृढ होते. संबंधित ग्रह बलवान आणि शुभ प्रभावाखाली असल्यास प्रेमविवाह यशस्वी ठरण्याची शक्यता वाढते. संशोधनामध्ये वैवाहिक नात्याची गुणवत्ता आणि आरोग्य यांचा संबंध आढळून आल्यामुळे प्रेमविवाहामध्ये परस्पर आदर, भावनिक सुरक्षितता आणि नात्याचे समाधान महत्त्वाचे ठरते.
२) शुक्र-राहु किंवा चंद्र-राहु युती असल्यास प्रेमसंबंधांमध्ये तीव्र आकर्षण, अनपेक्षित ओढ किंवा सामाजिक परंपरेबाहेरील संबंध निर्माण होण्याची शक्यता असते. राहूच्या प्रभावामुळे प्रेमात मोह, गुप्तता किंवा भ्रम वाढू शकतो. संबंधित ग्रह शुभदृष्ट आणि बलवान असल्यास या योगाचे परिणाम अधिक संतुलित राहू शकतात.
३) सप्तमेश हा शनि, राहू किंवा केतू यांच्या अंशात्मक युतीत असल्यास विवाह पारंपरिक सामाजिक चौकटीपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने होण्याची शक्यता निर्माण होते. या योगामुळे भिन्न जात, धर्म, संस्कृती किंवा सामाजिक पार्श्वभूमीतील व्यक्तीशी प्रेमविवाह होऊ शकतो. मात्र अशुभ प्रभाव अधिक असल्यास विवाहात विलंब, विरोध किंवा अडथळे निर्माण होण्याची शक्यता असते.
४) सप्तमेश, शुक्र किंवा सप्तमभावातील ग्रह शनि अथवा राहूच्या नक्षत्रात असल्यास प्रेमविवाह पारंपरिक चौकटीबाहेर होण्याची शक्यता वाढते. अशा योगामुळे भिन्न जात, धर्म, संस्कृती किंवा सामाजिक स्तरातील व्यक्तीशी विवाह होऊ शकतो. मात्र ग्रहांवर अशुभ प्रभाव असल्यास विवाहात विलंब, कुटुंबीयांचा विरोध किंवा मानसिक तणाव निर्माण होऊ शकतो.
५) सप्तमभावात राहू, केतू किंवा शनि असल्यास विवाह पारंपरिक चौकटीपेक्षा वेगळ्या स्वरूपात होण्याची शक्यता असते. अशा ग्रहस्थितीमुळे भिन्न जात, धर्म, संस्कृती किंवा सामाजिक पार्श्वभूमीतील व्यक्तीशी प्रेमविवाह होऊ शकतो. मात्र ग्रह अशुभ प्रभावाखाली असल्यास विवाहात विलंब, विरोध किंवा मानसिक तणाव निर्माण होण्याची शक्यता वाढते.
६) सप्तमेश शनि पंचमभावात असणे किंवा पंचमभावात अथवा सप्तमभावात शुक्र-राहू युती असणे, हा पारंपरिक चौकटीबाहेरील प्रेमविवाहाचा योग मानला जातो. अशा स्थितीमुळे भिन्न जात, धर्म, संस्कृती किंवा सामाजिक पार्श्वभूमीतील व्यक्तीशी संबंध निर्माण होऊ शकतो. मात्र अशुभ प्रभाव असल्यास प्रेमसंबंधात विरोध, विलंब किंवा मानसिक तणाव निर्माण होण्याची शक्यता असते.
७) लग्न, चंद्र आणि शुक्र यांचा सप्तमेशाशी संबंध येत असेल, तसेच शुक्राची शनि किंवा राहूशी युती होत असेल आणि धनभाव पीडित असेल, तर पारंपरिक चौकटीबाहेरील प्रेमविवाहाची शक्यता निर्माण होते. अशा योगामुळे भिन्न जात, धर्म, संस्कृती किंवा आर्थिक स्तरातील व्यक्तीशी विवाह होऊ शकतो. मात्र धनभाव पीडित असल्यास विवाहानंतर आर्थिक तणाव किंवा कुटुंबीयांचा विरोध जाणवू शकतो.
८) कर्क राशीतील शनि लग्नभावात असणे किंवा कर्क लग्नावर चंद्र आणि शनिची दृष्टी असणे, हा आंतरजातीय प्रेमविवाहाचा योग मानला जातो. अशा स्थितीत कुटुंबीयांचा विरोध, भावनिक तणाव किंवा वैवाहिक मतभेद निर्माण होण्याची शक्यता असते. संबंधित ग्रह शुभ प्रभावाखाली नसल्यास पुढे हे नाते दुःखद किंवा असमाधानकारक ठरू शकते.
वरील योगांचा विचार करताना केवळ एका योगावर अवलंबून न राहता संपूर्ण कुंडलीचा सखोल अभ्यास करणे आवश्यक आहे. इतर ग्रहांची स्थिती, दृष्टी, दशा आणि नवमांश कुंडली यांचाही विचार केल्यास अधिक अचूक निष्कर्ष काढता येतो.
उदाहरण पत्रिका ५
आता आपण वरील योग असणाऱ्या काही पत्रिकांचे विश्लेषण पाहू.
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | कुंभ | २१:४३:०४ | पू.भाद्र | १ |
| रवि | मिथुन | २४:४६:०८ | पुनर्वसू | २ |
| चंद्र | वृषभ | १७:३४:३१ | रोहिणी | ३ |
| मंगळ | मीन | ०४:४९:५० | उ.भाद्र | १ |
| बुध | मिथुन | ०४:१७:२६ | मृग | ४ |
| गुरु | वृषभ | ०४:२५:३४ | कृत्तिका | ३ |
| शुक्र | वृषभ | २०:५४:३१ | रोहिणी | ४ |
| शनि (व) | धनू | ०४:०६:२८ | मूळ | २ |
| राहू (व) | कुंभ | २३:१८:५१ | पू.भाद्र | १ |
| केतु (व) | सिंह | २३:१८:५१ | पूर्वा-फा. | ३ |
परिचय
सदर स्त्री जातक वैद्यकीय पदवीधर असून ब्राह्मण समाजातील आहे. ती अतिशय स्मार्ट, देखणी आणि आकर्षक व्यक्तिमत्त्वाची आहे. तिचे मातंग समाजातील तुलनेने कमी शिक्षित असलेल्या एका मुलासोबत प्रेमसंबंध निर्माण झाले. त्यानंतर तिने घरच्यांना कोणतीही पूर्वकल्पना न देता पळून जाऊन आंतरजातीय प्रेमविवाह केला. या विवाहाला कुटुंबीयांचा तीव्र विरोध होता, त्यामुळे तिने स्वतःच्या इच्छेनुसार हा निर्णय घेतला. प्रेमसंबंध अधिक दृढ झाल्यानंतर सामाजिक आणि जातीय बंधने बाजूला ठेवून तिने प्रेमविवाहाचा मार्ग स्वीकारला.
ग्रहस्थिती
१) चंद्र आणि शुक्र हे दोन्ही ग्रह वृषभ राशीत युतीत असल्यामुळे प्रेमसंबंध निर्माण झाले. चंद्र-शुक्र युती व्यक्तीला प्रेमळ, भावनाशील आणि आकर्षक स्वभाव प्रदान करते. त्यामुळे विरुद्ध लिंगी व्यक्तींबद्दल आकर्षण निर्माण होण्याची शक्यता वाढते.
२) पंचमेश बुध पंचमभावात असल्यामुळे प्रेमसंबंध आणि प्रेमविवाहाचे योग निर्माण झाले. पंचमभावाचा स्वामी स्वतःच्या भावात असल्याने प्रेमप्रकरणांना अनुकूल परिस्थिती प्राप्त होते. त्यामुळे प्रेमाचे विवाहामध्ये रूपांतर होण्याची शक्यता अधिक बळकट होते.
३) सप्तमेश पंचमभावात असून पंचमेश आणि सप्तमेश यांची पंचमभावात युती आहे. प्रेमभाव आणि विवाहभाव यांचा थेट संबंध आल्यामुळे प्रेमविवाहासाठी हा महत्त्वाचा योग मानला जातो. या ग्रहस्थितीमुळे जोडीदाराची निवड स्वतःच्या इच्छेने करण्याची प्रवृत्ती दिसून येते.
४) लग्नभावात आणि सप्तमभावात राहु-केतु असल्यामुळे आंतरजातीय प्रेमविवाह झाला. तसेच लग्नकुंडली आणि नवमांश कुंडली या दोन्हींतही हा योग आढळून येतो. राहु-केतुचा प्रभाव परंपरेच्या चौकटीबाहेर जाऊन निर्णय घेण्यास प्रवृत्त करतो. त्यामुळे जात, धर्म किंवा सामाजिक बंधने न मानता प्रेमविवाह होण्याची शक्यता वाढते.
उदाहरण पत्रिका ६
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | कर्क | ००:५८:०३ | पुनर्वसू | ४ |
| रवि | वृषभ | ०२:५४:४१ | कृत्तिका | २ |
| चंद्र | धनु | ०४:१४:०८ | मूळ | २ |
| मंगळ | कर्क | ०६:११:१८ | पुष्य | १ |
| बुध (व) | वृषभ | ०८:२३:५६ | कृत्तिका | ४ |
| गुरु | मेष | १८:२९:५६ | भरणी | २ |
| शुक्र | मेष | २३:००:३८ | भरणी | ३ |
| शनि | कर्क | ०४:३६:४१ | पुष्य | १ |
| राहू (व) | तुळ | १८:३२:१५ | स्वाती | ४ |
| केतु (व) | मेष | १८:३२:१५ | भरणी | २ |
| नेप (व) | वृश्चिक | ११:३२:३५ | ज्येष्ठा | १ |
| हर्षल (व) | तुळ | १०:४३:२४ | स्वाती | २ |
परिचय
सदर जातक डॉक्टर असून मुस्लिम कुटुंबातील आहे. त्याचे ज्या हॉस्पिटलमध्ये कार्यरत होता, त्या ठिकाणी लॅब टेक्निशियन म्हणून काम करणाऱ्या हिंदू शिंपी समाजातील एका मुलीशी प्रेमसंबंध निर्माण झाले. पुढे या प्रेमसंबंधांचे रूपांतर आंतरधर्मीय प्रेमविवाहामध्ये झाले. एकत्र काम करताना दोघांमध्ये परस्पर ओळख वाढली आणि त्यातून भावनिक जवळीक निर्माण झाली. कालांतराने या संबंधांना दृढ स्वरूप प्राप्त झाले व त्यांनी सामाजिक आणि धार्मिक भिन्नता बाजूला ठेवून विवाह करण्याचा निर्णय घेतला.
ग्रहस्थिती
१) सप्तमेश शनि आणि पंचमेश मंगळ यांची युती लग्नस्थानी आहे. पंचमभाव आणि सप्तमभाव यांचा संबंध प्रेमसंबंधांचे विवाहामध्ये रूपांतर होण्यास सहाय्यक ठरतो. त्यामुळे प्रेमविवाहासाठी पोषक वातावरण निर्माण होते.
२) पंचमेशाची सप्तमभावावर दृष्टी आहे. प्रेमभावाचा विवाहभावाशी थेट संबंध आल्यामुळे प्रेमसंबंध दृढ होऊन विवाहापर्यंत पोहोचण्याची शक्यता वाढते. हा योग प्रेमविवाहासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.
३) पंचमभावामध्ये वृश्चिक राशीत ज्येष्ठा नक्षत्रात नेपच्यून स्थित असल्यामुळे प्रेमसंबंध निर्माण झाले. नेपच्यून व्यक्तीला भावनिक आणि कल्पनाशील बनवितो. त्यामुळे प्रेमसंबंधांकडे आकर्षित होण्याची प्रवृत्ती वाढते.
४) चंद्रकुंडलीच्या पंचमभावात शुक्र, केतु आणि गुरु हे मेष राशीत असल्यामुळे आंतरजातीय किंवा आंतरधर्मीय मुलीशी प्रेमसंबंध आणि प्रेमविवाह झाला. या ग्रहस्थितीमुळे पारंपरिक चौकटींपेक्षा वैयक्तिक भावनांना अधिक महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे सामाजिक बंधने ओलांडून विवाह करण्याची प्रवृत्ती निर्माण होते.
५) गुरु-शुक्र युती आणि शुक्र-हर्षल प्रतियुती हे योग प्रेमसंबंध आणि प्रेमविवाह दर्शवितात. अशा ग्रहयोगांमुळे प्रेमप्रकरणे गंभीर स्वरूप धारण करून विवाहापर्यंत पोहोचू शकतात. व्यक्ती स्वतःच्या पसंतीने जोडीदार निवडण्याचा प्रयत्न करते.
६) विवाहकारक तसेच पत्नीचा कारक ग्रह शुक्र मेष राशीत केतुयुक्त असून राहु आणि शनिच्या दृष्टीखाली असल्यामुळे आंतरधर्मीय प्रेमविवाह झाला. राहु आणि केतुचा प्रभाव पारंपरिक सामाजिक मर्यादांपासून दूर जाण्याची प्रवृत्ती निर्माण करतो. त्यामुळे भिन्न धर्मातील जोडीदाराशी विवाह होण्याची शक्यता वाढते.
७) पंचमभावातील वृश्चिक राशीतील नेपच्यून आणि मेष राशीतील पापग्रहांनी दूषित झालेला शुक्र व्यक्तीला कामातुर, विलासी आणि रंगेल स्वभावाचा बनवितो. या जातकाने वरील स्वभावामुळे प्रेमसंबंध प्रस्थापित केले असावेत. भावनिक आकर्षणाबरोबरच शारीरिक आकर्षणाचाही प्रभाव येथे स्पष्टपणे दिसून येतो.
८) कर्क राशीचा शनि लग्नस्थानी असल्यामुळे तसेच सप्तमेश शनि पुष्य या शनिच्या नक्षत्रात असल्यामुळे आंतरधर्मीय प्रेमविवाह झाला. सप्तमेश शनि विजोड जोडीदार दर्शवितो. येथे जात किंवा धर्म यामध्ये विजोडता आढळून येते. शनिचा प्रभाव सामाजिक नियमांच्या विरुद्ध जाऊन निर्णय घेण्यास कारणीभूत ठरू शकतो.
उदाहरण पत्रिका ७
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | मकर | १३:०८:०४ | श्रवण | १ |
| रवि | कर्क | २२:३१:३४ | आश्लेषा | २ |
| चंद्र | मिथुन | २५:५८:२० | पुनर्वसू | २ |
| मंगळ | कन्या | २३:११:२० | हस्त | ४ |
| बुध | कर्क | ०५:२६:४२ | पुष्य | १ |
| गुरु | सिंह | ११:३३:३७ | पूर्वा-फा. | २ |
| शुक्र | मिथुन | ०७:५६:४४ | आर्द्रा | १ |
| शनि | कन्या | ०१:१४:२६ | उत्तरा-फा. | २ |
| राहू (व) | कर्क | २६:३८:०८ | आश्लेषा | ३ |
| केतु (व) | मकर | २६:३८:०८ | धनिष्ठा | २ |
परिचय
सदर स्त्री जातक हिंदू शिंपी समाजातील असून उच्चशिक्षित, स्मार्ट, सुंदर आणि सुस्वभावी आहे. तिचे मुस्लिम समाजातील एका डॉक्टर मुलाशी प्रेमसंबंध निर्माण झाले. पुढे या प्रेमसंबंधांचे रूपांतर आंतरधर्मीय प्रेमविवाहामध्ये झाले. परस्पर ओळख, विश्वास आणि भावनिक जिव्हाळा वाढत गेल्याने त्यांचे नाते अधिक दृढ झाले. सामाजिक आणि धार्मिक भिन्नता असूनही त्यांनी एकमेकांची निवड करून प्रेमविवाहाचा निर्णय घेतला.
ग्रहस्थिती
१) पंचमेश शुक्र आणि सप्तमेश चंद्र यांची युती मिथुन राशीत षष्ठभावात आहे. पंचमभाव आणि सप्तमभाव यांचा संबंध प्रेमसंबंधांचे विवाहामध्ये रूपांतर होण्यास अनुकूल मानला जातो. त्यामुळे प्रेमविवाहासाठी पोषक ग्रहयोग येथे निर्माण झाला आहे.
२) मिथुन राशीतील षष्ठभावामध्ये चंद्र-शुक्र युती असून पंचमेश शुक्र असल्यामुळे प्रेमसंबंध निर्माण झाले. चंद्र-शुक्र युती व्यक्तीला प्रेमळ, भावनाशील आणि आकर्षक स्वभाव प्रदान करते. त्यामुळे विरुद्ध लिंगी व्यक्तींबद्दल आकर्षण निर्माण होण्याची शक्यता वाढते.
३) चंद्रकुंडलीच्या पंचमभावात तूळ राशीतील हर्षल प्रेमसंबंध दर्शवितो. तसेच लग्नभावात चंद्र-शुक्र युती असल्यामुळे व्यक्ती प्रेमळ, रसिक, विलासी आणि आनंदी स्वभावाची दिसून येते. अशा व्यक्ती सहजपणे भावनिक संबंध प्रस्थापित करतात आणि प्रेमाला जीवनात महत्त्वाचे स्थान देतात.
४) सप्तमभावात राहु असून तो पतीकारक रविसोबत असल्यामुळे आंतरजातीय किंवा आंतरधर्मीय जोडीदाराशी विवाह झाला. राहुचा प्रभाव पारंपरिक सामाजिक मर्यादा ओलांडून निर्णय घेण्यास प्रवृत्त करतो. त्यामुळे भिन्न जात किंवा धर्मातील जोडीदाराची निवड होण्याची शक्यता वाढते.
५) विवाहकारक शुक्र आणि चंद्र या दोन्ही ग्रहांवर शनिची दृष्टी असल्यामुळे आंतरजातीय किंवा आंतरधर्मीय जोडीदाराचे संकेत प्राप्त होतात. शनिचा प्रभाव परंपरेपेक्षा वेगळे अनुभव देणारा मानला जातो. त्यामुळे विवाहामध्ये सामाजिक किंवा धार्मिक भिन्नता आढळून येऊ शकते.
मनोगत
प्रेमविवाह हा केवळ भावनिक आकर्षणाचा परिणाम नसून त्यामागे विश्वास, समजूतदारपणा, जबाबदारी आणि परस्पर सन्मान असणे अत्यंत आवश्यक आहे. ज्योतिषशास्त्र प्रेमविवाहाची शक्यता, अडथळे आणि वैवाहिक स्थैर्य समजून घेण्यास मदत करते; मात्र कोणताही निष्कर्ष केवळ एका योगावरून काढू नये. संपूर्ण जन्मकुंडली, नवमांश कुंडली आणि दशा-अंतर्दशांचा एकत्रित विचार केल्यास अधिक योग्य मार्गदर्शन मिळू शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१) प्रश्न: प्रेमविवाहाचा विचार कुंडलीतील कोणत्या भावांवरून केला जातो?
उत्तर:- प्रेमविवाहाचा विचार मुख्यतः पंचमभाव, सप्तमभाव, लग्नभाव आणि लाभभाव यांवरून केला जातो. यासोबत या भावांचे स्वामी आणि त्यांच्याशी संबंधित ग्रहांचाही अभ्यास केला जातो.
२) प्रश्न: प्रेमविवाहासाठी प्रमुख कारक ग्रह कोणते आहेत?
उत्तर:- शुक्र, चंद्र, मंगळ, बुध, राहू, नेपच्यून आणि हर्षल हे ग्रह प्रेमसंबंध व प्रेमविवाहाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मानले जातात. विशेषतः शुक्र प्रेम आणि आकर्षणाचा प्रमुख कारक आहे.
३) प्रश्न: पंचमेश आणि सप्तमेश यांचा संबंध प्रेमविवाह दर्शवतो का?
उत्तर:- होय. पंचमेश आणि सप्तमेश यांची युती, परस्पर दृष्टी किंवा स्थानपरिवर्तन असल्यास प्रेमसंबंधाचे विवाहामध्ये रूपांतर होण्याची शक्यता वाढते.
४) प्रश्न: शुक्र आणि राहूची युती कोणते परिणाम दर्शवते?
उत्तर:- शुक्र-राहू युती तीव्र आकर्षण, गुप्त प्रेमसंबंध किंवा पारंपरिक चौकटीबाहेरील प्रेमविवाह दर्शवू शकते. मात्र अशुभ प्रभाव असल्यास भ्रम किंवा फसवणुकीची शक्यता असते.
५) प्रश्न: आंतरजातीय प्रेमविवाहाचे योग कोणते असतात?
उत्तर:- सप्तमभाव, सप्तमेश किंवा शुक्र यांचा राहू, केतू किंवा शनीशी संबंध असल्यास आंतरजातीय अथवा भिन्न सामाजिक पार्श्वभूमीतील व्यक्तीशी विवाह होण्याची शक्यता असते.
६) प्रश्न: प्रेमविवाहात अपयश दर्शवणारे योग कोणते आहेत?
उत्तर:- पंचमभाव, सप्तमभाव किंवा शुक्र बाधित असणे, तसेच त्यांच्यावर पापग्रहांची दृष्टी किंवा युती असणे प्रेमविवाहातील अडथळे, मतभेद किंवा अपयश दर्शवू शकते.
७) प्रश्न: नेपच्यूनचा प्रेमसंबंधांवर काय प्रभाव पडतो?
उत्तर:- नेपच्यून प्रेमामध्ये स्वप्नाळूपणा, भावनिक ओढ आणि आदर्शवाद वाढवतो. मात्र तो बाधित असल्यास भ्रम, चुकीच्या अपेक्षा किंवा फसवणूक होण्याची शक्यता निर्माण होते.
८) प्रश्न: मंगळाचा प्रेमविवाहाशी कसा संबंध असतो?
उत्तर:- मंगळ आकर्षण, आवेग आणि शारीरिक ओढ दर्शवतो. पंचमभाव किंवा सप्तमभावाशी मंगळाचा अशुभ संबंध असल्यास प्रेमविवाहात वाद, विरोध किंवा अडथळे निर्माण होऊ शकतात.
९) प्रश्न: केवळ एका योगावरून प्रेमविवाहाचा निष्कर्ष काढता येतो का?
उत्तर:- नाही. प्रेमविवाहाचा निर्णय केवळ एका ग्रहयोगावरून करता येत नाही. संपूर्ण जन्मकुंडली, नवमांश कुंडली, ग्रहबल आणि दशा-अंतर्दशांचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक आहे.
१०) प्रश्न: प्रेमविवाह यशस्वी होण्यासाठी कोणत्या गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत?
उत्तर:- अनुकूल ग्रहयोगांसोबत परस्पर विश्वास, समजूतदारपणा, संवाद, जबाबदारी आणि कुटुंबीयांचे सहकार्य महत्त्वाचे असते. शुभ ग्रहस्थिती वैवाहिक स्थैर्याला पोषक ठरू शकते.
