Kartik Month 2026: कार्तिक मास २०२६ कधी सुरू होणार? जाणून घ्या पवित्र महिन्याची तारीख!

सनातन धर्मात कार्तिक मास २०२६ (Kartik Month 2026) अत्यंत शुभ आणि पवित्र मानला जातो. या महिन्यात भगवान विष्णू, माता लक्ष्मी, भगवान शिव आणि तुळशीच्या पूजेला विशेष महत्त्व आहे. या काळात भाविक उपवास, पूजापाठ आणि दीपप्रज्वलन करतात. तसेच, दानधर्म आणि धार्मिक कार्यांच्या माध्यमातून ईश्वराचा आशीर्वाद प्राप्त करण्याची श्रद्धा व्यक्त केली जाते. हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये कार्तिक मासाचे धार्मिक महत्त्व आध्यात्मिक साधना, भक्ती आणि दानधर्मासाठी विशेष महत्त्वाचा मानला जातो. या महिन्यात तुळशीपूजा, दीपदान आणि भगवान विष्णूच्या उपासनेला विशेष स्थान आहे.

अनेक भाविक या काळात धार्मिक नियमांचे पालन करून पूजा-अर्चना आणि विविध व्रते करतात. रिद्धी सिद्धीच्या या विशेष लेखात तुम्हाला कार्तिक मास २०२६ कधी सुरू होतो, कार्तिक मासातील एकादशी २०२६ च्या तारखा कोणत्या आहेत आणि या महिन्यातील प्रमुख धार्मिक परंपरा कोणत्या आहेत, याची माहिती मिळेल. याशिवाय, कार्तिक मासाचे धार्मिक महत्त्व, या काळात केले जाणारे पारंपरिक उपाय आणि पूजाविधी यांविषयीही सविस्तर जाणून घेता येईल.

कार्तिक मास २०२६ कधी सुरू होणार?

हिंदू पंचांगानुसार, अश्विन पौर्णिमेनंतर कार्तिक मासाला सुरुवात होते. यावर्षी कार्तिक मास २०२६ ऑक्टोबर २०२६, मंगळवार पासून सुरू होईल. मात्र, अमांत आणि पौर्णिमांत पंचांग पद्धतींनुसार महिन्याच्या सुरुवातीच्या तारखेत फरक असू शकतो. अमांत पद्धतीनुसार कार्तिक मास १० नोव्हेंबर २०२६ पासून सुरू होईल, असे मानले जाते.

कार्तिक मास २०२६ मध्ये करवा चौथ, अहोई अष्टमी, धनत्रयोदशी, दिवाळी, गोवर्धन पूजा, भाऊबीज, छठ पूजा, देवउठनी एकादशी आणि कार्तिक पौर्णिमा यांसारखे अनेक महत्त्वाचे सण आणि धार्मिक उत्सव साजरे केले जातील. या महिन्यात भगवान विष्णूची उपासना, तुळशीपूजा, दीपदान आणि दानधर्म यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. विविध धार्मिक परंपरा आणि पंचांग पद्धतींनुसार सणांच्या तारखांमध्ये काही फरक असू शकतो.

तुळशी विवाह २०२६

तुळशी विवाह २१ नोव्हेंबर २०२६ रोजी कार्तिक मासातील शुक्ल पक्षाच्या द्वादशी तिथीला साजरा केला जाईल. या दिवशी तुळशीचे रोप आणि भगवान विष्णूचे स्वरूप मानल्या जाणाऱ्या शालिग्राम यांचा विवाह पारंपरिक पद्धतीने लावला जातो. हिंदू धर्मात तुळशी विवाहाला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. चातुर्मासाच्या काळात विवाहासारख्या मांगलिक कार्यांवर विराम दिला जातो. देवउठनी एकादशीनंतर तुळशी विवाह पार पडल्यावर अनेक ठिकाणी विवाह आणि इतर शुभ कार्यांना पुन्हा सुरुवात होते.

तुळशी विवाहाच्या निमित्ताने भाविक घरातील तुळशीच्या रोपाची फुले, रांगोळी आणि वस्त्रांनी सुंदर सजावट करतात. त्यानंतर तुळशी माता आणि शालिग्राम यांची विधिवत पूजा करून विवाहविधी पार पाडला जातो. या दिवशी भक्तिभावाने पूजा-अर्चना करून सुख, समृद्धी आणि कौटुंबिक मंगलतेसाठी प्रार्थना केली जाते. तिथी आणि पूजेची वेळ स्थानिक पंचांगानुसार तपासणे योग्य ठरेल.

पवित्र नदीत स्नान करणे का आवश्यक आहे?

कार्तिक मासात पवित्र नदीत स्नान करणे आणि दीपदान करणे यांना विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, या महिन्यात दररोज ब्रह्ममुहूर्तावर पवित्र नदीत स्नान केल्याने साधकाची पापांतून मुक्तता होते आणि भगवान विष्णूची कृपा प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे. याशिवाय, पहाटेच्या शांत वातावरणात स्नान आणि उपासना केल्याने मन प्रसन्न राहण्यास आणि मानसिक शांतता अनुभवण्यास मदत होऊ शकते.

कार्तिक मास २०२६ मधील पहिली एकादशी कधी आहे?

पंचांगानुसार, कार्तिक मासातील कृष्ण पक्षातील एकादशी तिथीचा प्रारंभ ४ नोव्हेंबर रोजी सकाळी ११ वाजून ३ मिनिटांनी होईल. या तिथीची समाप्ती ५ नोव्हेंबर रोजी सकाळी १० वाजून ३५ मिनिटांनी होईल. उदयतिथीनुसार, कार्तिक मासातील पहिली एकादशी म्हणजेच रमा एकादशीचे व्रत ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पाळले जाईल.

रमा एकादशी २०२६ चा पूजेसाठी शुभ मुहूर्त

रमा एकादशीच्या दिवशी पूजेसाठी ब्रह्ममुहूर्त पहाटे ४ वाजून ५२ मिनिटांपासून सकाळी ५ वाजून ४४ मिनिटांपर्यंत असेल. अभिजित मुहूर्त सकाळी ११ वाजून ४३ मिनिटांनी सुरू होऊन दुपारी १२ वाजून २६ मिनिटांनी समाप्त होईल. गोधूळी मुहूर्त सायंकाळी ५ वाजून ३३ मिनिटांपासून सायंकाळी ५ वाजून ५९ मिनिटांपर्यंत असेल. पूजेचा मुहूर्त निश्चित करण्यापूर्वी स्थानिक पंचांगानुसार वेळेची खात्री करून घ्यावी.

रमा एकादशी व्रताचे महत्त्व

रमा एकादशीला रंभा एकादशी या नावानेही ओळखले जाते. या दिवशी लक्ष्मी-नारायणाची श्रद्धेने पूजा केल्याने धन-धान्य, सुख आणि समृद्धी प्राप्त होते, अशी धार्मिक मान्यता आहे. तसेच, विवाहात अडथळे येत असतील किंवा विवाहाला विलंब होत असेल, तर रमा एकादशीचे व्रत केल्याने अडचणी दूर होण्यास मदत होते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.

रमा एकादशीच्या दिवशी सकाळी स्नान करून भगवान विष्णूची विधिवत पूजा करावी आणि विष्णुसहस्रनामाचे पठण करावे. यासोबतच तुळशीच्या रोपाचीही श्रद्धेने पूजा करावी. धार्मिक परंपरेनुसार, एकादशीच्या दिवशी तुळशीला पाणी अर्पण करणे आणि तुळशीची पाने तोडणे टाळले जाते. त्यामुळे या दिवशी तुळशीची पूजा करताना या नियमांचे पालन करण्याची विशेष काळजी घ्यावी.

कार्तिक मास २०२६ व्रत-उत्सवांची यादी

Kartik Month 2026 Festival List

२७ ऑक्टोबर २०२६ – कार्तिक मासाचा प्रारंभ

२९ ऑक्टोबर २०२६ – करवा चौथ, रोहिणी व्रत, वक्रतुंड संकष्टी

०१ नोव्हेंबर २०२६ – भानू सप्तमी, अहोई अष्टमी, कालाष्टमी

०५ नोव्हेंबर २०२६ – कृष्ण पद्मनाभ द्वादशी, गोवत्स द्वादशी, रमा एकादशी

०६ नोव्हेंबर २०२६ – धनत्रयोदशी, यमदीपदान, शुक्र प्रदोष व्रत

०७ नोव्हेंबर २०२६ – काली चौदस, हनुमान पूजा, मासिक शिवरात्री

०८ नोव्हेंबर २०२६ – लक्ष्मीपूजन, नरक चतुर्दशी, केदार गौरी व्रत, तमिळ दिवाळी, दिवाळी, चोपडा पूजा, शारदा पूजा, काली पूजा, दीपमालिका, कमला जयंती, दर्श अमावस्या

०९ नोव्हेंबर २०२६ – कार्तिक अमावस्या

१० नोव्हेंबर २०२६ – गोवर्धन पूजा, अन्नकूट, बली प्रतिपदा, गुजराती नववर्ष

११ नोव्हेंबर २०२६ – भाऊबीज, यम द्वितीया, चित्रगुप्त पूजा, चंद्रदर्शन

१३ नोव्हेंबर २०२६ – नागुला चविथी, लाभ चतुर्थी

१४ नोव्हेंबर २०२६ – लाभ पंचमी, नेहरू जयंती, बालदिन

१५ नोव्हेंबर २०२६ – सूर्य षष्ठी, छठ पूजा, स्कंद षष्ठी

१६ नोव्हेंबर २०२६ – जलाराम बापा जयंती, वृश्चिक संक्रांती

१७ नोव्हेंबर २०२६ – गोपाष्टमी, मासिक दुर्गाष्टमी

१८ नोव्हेंबर २०२६ – अक्षय नवमी, सतयुग दिवस

१९ नोव्हेंबर २०२६ – जगद्धात्री पूजा

२० नोव्हेंबर २०२६ – कंसवध, भीष्म पंचक प्रारंभ, देवउठनी एकादशी

२१ नोव्हेंबर २०२६ – तुळशी विवाह, गुरुवायूर एकादशी, वैष्णव देवउठनी एकादशी

२२ नोव्हेंबर २०२६ – विश्वेश्वर व्रत, रवि प्रदोष व्रत

२३ नोव्हेंबर २०२६ – वैकुंठ चतुर्दशी, मणिकर्णिका स्नान, कार्तिक चौमासी चौदस

२४ नोव्हेंबर २०२६ – देव दिवाळी, भीष्म पंचक समाप्ती, गुरुनानक जयंती, पुष्कर स्नान, कार्तिगाई दीपम, कार्तिक रथयात्रा, कार्तिक पौर्णिमा व्रत, कार्तिक पौर्णिमा, अन्नदान

कार्तिक मासात काय करावे?

• कार्तिक मासात दररोज सकाळी आणि संध्याकाळी तुळशीजवळ तसेच घराच्या मुख्य दरवाजाजवळ दिवा लावावा.
• याशिवाय, ब्रह्ममुहूर्तावर स्नान करावे. त्यानंतर नदीत दीपदान करावे.
• ब्रह्मचर्याचे पालन करावे आणि सात्त्विक आहार घ्यावा.
• कार्तिक मासात मंदिरांमध्ये किंवा गरीब व गरजू व्यक्तींना अन्न, धन इत्यादींचे दान करावे.
• ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा जप करावा आणि विष्णुसहस्रनामाचे नियमित पठण करावे.

कार्तिक मासात काय करू नये?

• कार्तिक मासात मांसाहार, मद्यपान तसेच लसूण आणि कांदा यांचे सेवन करू नये.
• कोणाशीही वादविवाद करू नये आणि कोणाबद्दलही वाईट विचार करू नयेत.
• घरातील ज्येष्ठ व्यक्ती आणि महिलांचा अपमान करू नये.
• रविवारी तुळशीच्या रोपाला स्पर्श करू नये आणि त्याला पाणी घालणेही टाळावे.

कार्तिक मास २०२६ चे आध्यात्मिक महत्त्व

हिंदू धर्मात कार्तिक मास २०२६ विशेष महत्त्व आहे. हा महिना भगवान विष्णू, माता लक्ष्मी आणि तुळशीच्या पूजेसाठी अत्यंत शुभ मानला जातो. या काळात भक्त उपवास करतात, दानधर्म करतात, स्नान करतात आणि दिवे लावतात. चला, कार्तिक मासातील काही प्रमुख परंपरा जाणून घेऊया.

• देवउठनी एकादशी: धार्मिक मान्यतेनुसार, कार्तिक मासातील देवउठनी एकादशीच्या दिवशी भगवान विष्णू योगनिद्रेतून जागे होतात. यासोबतच शुभ आणि मांगलिक कार्यांना पुन्हा सुरुवात होते.
• तुळशीपूजा: कार्तिक मासात माता तुळशीला भक्ती आणि पवित्रतेचे प्रतीक मानले जाते. तुळशीमातेची पूजा केल्याने घरात सुख, शांती आणि समृद्धी नांदते, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
• स्नान: सूर्योदयापूर्वी स्नान करणे ही या महिन्यातील प्रमुख परंपरा आहे. ही परंपरा श्रद्धा, शिस्त आणि आत्मशुद्धीशी जोडली जाते.
• दीपदान: कार्तिक मासात मंदिरे, तुळशीजवळ आणि पवित्र स्थळांवर दिवे लावणे हे अंधारावर प्रकाशाचा आणि अज्ञानावर ज्ञानाचा विजय दर्शवते, असे मानले जाते.
• दान आणि व्रत: या महिन्यात गरीब आणि गरजू व्यक्तींना अन्न, वस्त्रे तसेच आवश्यक वस्तूंचे दान करणे शुभ मानले जाते. उपवास करणे, धार्मिक ग्रंथांचे पठण करणे आणि संयमित दिनचर्या अंगीकारणे यांसारख्या गोष्टीही या महिन्यात मोठ्या प्रमाणावर केल्या जातात.

कार्तिक मास २०२६: उपाय

• कार्तिक मासात सूर्योदयापूर्वी उठून स्नान करावे. त्यानंतर ध्यान, मंत्रजप आणि पूजापाठ करावा.
• दररोज तुळशीला फुले अर्पण करावीत. त्यानंतर कुंकू लावावे आणि तुळशीजवळ तुपाचा दिवा लावावा. या महिन्यात तुळशी विवाहही केला जातो.
• कार्तिक मास २०२६ मध्ये अनेक भक्त सात्त्विक आहार घेतात. तसेच, या महिन्यात येणाऱ्या एकादशी आणि कार्तिक पौर्णिमेचे व्रत करतात. यासोबतच दैनंदिन जीवनात आत्मसंयम, पवित्रता आणि शिस्त पाळण्याचा प्रयत्न करतात.
• संध्याकाळी भगवान विष्णूंसमोर किंवा तुळशी मातेजवळ तुपाचा अथवा तेलाचा दिवा लावावा. मंदिरांमध्ये दीपदान करणेही कल्याणकारी मानले जाते.
• कार्तिक मास २०२६ मध्ये ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा जप करावा किंवा श्रीसूक्ताचे पठण करावे. यामुळे घरात आणि कुटुंबात सुख, शांती व समृद्धी नांदते, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
• कार्तिक मासात गरीब आणि गरजू व्यक्तींना धान्य, कपडे तसेच आवश्यक वस्तूंचे दान करावे. पशूंना अन्न देणे आणि गरजू व्यक्तींना मदत करणे पुण्यदायी मानले जाते.

आम्हाला आशा आहे की, कार्तिक मासाचे महत्त्व, या काळात पाळावयाचे नियम आणि धार्मिक उपाय यांविषयीची ही माहिती तुम्हाला उपयुक्त ठरेल.हे की, कार्तिक मास २०२६ शी संबंधित ही माहिती तुम्हाला उपयुक्त ठरेल.

निष्कर्ष

कार्तिक मास २०२६ हा हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा महिना मानला जातो. या महिन्यात भगवान विष्णू, माता लक्ष्मी आणि तुळशीची पूजा करणे, पवित्र स्नान करणे, दीपदान करणे तसेच दानधर्म आणि व्रतांचे पालन करणे शुभ मानले जाते. दिवाळी, देवउठनी एकादशी, तुळशी विवाह आणि कार्तिक पौर्णिमा यांसारख्या महत्त्वाच्या सणांमुळे या महिन्याचे धार्मिक महत्त्व अधिक वाढते.

कार्तिक मासाच्या काळात भक्ती, श्रद्धा, संयम आणि सात्त्विक आचरणाला विशेष महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे कार्तिक मास २०२६ मध्ये धार्मिक परंपरांचे पालन करून आध्यात्मिक साधना करण्याचा प्रयत्न करावा. या लेखाच्या माध्यमातून तुम्हाला कार्तिक मास २०२६ ची सुरुवात, महत्त्वाचे सण, व्रत, पूजा-विधी आणि धार्मिक उपाय यांची उपयुक्त माहिती मिळाली असेल.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न