आपल्याकडे हिंदीमध्ये एक प्रसिद्ध म्हण आहे-“जो शादी के लड्डू न खाये वो पछताए, जो खाये वो भी पछताए.” ही म्हण विनोदी स्वरूपाची असली, तरी तिच्यामध्ये वैवाहिक जीवनातील वास्तवाचे काही अंश निश्चितच दडलेले आहेत. विवाहामुळे जीवनाला स्थैर्य, प्रेम आणि सहवास मिळू शकतो; परंतु योग्य समजूतदारपणा आणि अनुकूलता नसल्यास हाच विवाह मानसिक तणावाचे कारणदेखील ठरू शकतो.
आजच्या वेगाने बदलणाऱ्या युगात आणि भविष्यातील सामाजिक परिस्थितीचा विचार करता, विवाह ही एक गंभीर व गुंतागुंतीची बाब बनत चालली आहे. बदलती जीवनशैली, वाढत्या अपेक्षा, आर्थिक दबाव, करिअरमधील स्पर्धा आणि वैचारिक मतभेद यांमुळे वैवाहिक नात्यांमध्ये पूर्वीपेक्षा अधिक आव्हाने निर्माण होत आहेत.
विवाहाची लॉटरी लागणे हा अनेकदा दैवाचा भाग मानला जातो. मात्र केवळ विवाह होणे पुरेसे नसून, अनुरूप व समजूतदार जोडीदार मिळणे आणि त्याच्यासोबत प्रेम, विश्वास, संयम व परस्पर सन्मानाने वैवाहिक जीवन यशस्वीपणे निभावणे अधिक महत्त्वाचे ठरते. आजच्या काळात योग्य जोडीदाराची निवड आणि विवाह टिकवून ठेवणे ही अनेकांच्या जीवनातील मोठी चिंता बनली आहे. भारतामध्ये हिंदू विवाहांशी संबंधित घटस्फोटाची प्रमुख कायदेशीर कारणे हिंदू विवाह कायद्यातील घटस्फोटाची कायदेशीर कारणे या अधिकृत तरतुदीमध्ये नमूद करण्यात आली आहेत.
आज २१ व्या शतकात विवाहामधील दोन महत्त्वाच्या समस्या प्रामुख्याने पाहायला मिळतात. त्या म्हणजे
१) विवाह कधी होणार?
२) विवाह झाला, परंतु दोघांमध्ये टोकाचे मतभेद असल्याने वैवाहिक सौख्य मनाप्रमाणे मिळत नाही.
माझ्या मते केवळ विवाह होणे महत्त्वाचे नसून, तो विवाह परस्पर प्रेम, विश्वास, समजूतदारपणा आणि जबाबदारीने दीर्घकाळ टिकविणे हेच विवाह सफल झाल्याचे खरे द्योतक आहे. विवाह हा दोन व्यक्तींइतकाच दोन कुटुंबांनाही जोडणारा संबंध असल्यामुळे त्यामध्ये संयम, संवाद आणि परस्पर सन्मानाला विशेष महत्त्व असते.
मात्र आजच्या युगात किरकोळ कारणांवरून किंवा लहानसहान मतभेदांमुळे विवाहविच्छेद अथवा घटस्फोट घेण्याचे प्रमाण वाढताना दिसत आहे. समाजाच्या दृष्टीने ही चिंतेची बाब असून त्याचे परिणाम पती-पत्नीपुरते मर्यादित न राहता मुलांवर, दोन्ही कुटुंबांवर आणि सामाजिक व्यवस्थेवरही दीर्घकाळ जाणवू शकतात.
पूर्वीच्या काळात अनेक स्त्रिया आर्थिकदृष्ट्या परावलंबी, तुलनेने कमी शिक्षित आणि प्रामुख्याने घर, चूल व मुलांची जबाबदारी सांभाळणाऱ्या असत. त्या आदर्श पत्नी आणि आईची भूमिका निभावण्याला विशेष महत्त्व देत असत. सासरी कितीही अडचणी किंवा त्रास झाला तरी माहेरी परत न जाणे किंवा घटस्फोटाचा विचारही न करणे, अशी सामाजिक व मानसिक घडण त्यांची झालेली असे.
माहेरच्या लोकांनी दिलेले संस्कार, समाजाची भीती, आर्थिक असुरक्षितता आणि वैवाहिक जीवन टिकविण्याची निष्ठा यामुळे त्या अनेकदा स्वतःच्या दुःखापेक्षा संसार टिकविण्यास अधिक प्राधान्य देत असत. याउलट आजच्या काळात परिस्थिती मोठ्या प्रमाणावर बदलली आहे.
स्त्रिया शिक्षित, आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आणि स्वतःच्या हक्कांविषयी अधिक जागरूक झाल्या आहेत; त्याचबरोबर पुरुष आणि स्त्री या दोघांच्याही जीवनशैली, विचारसरणी, अपेक्षा आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याच्या कल्पनांमध्ये मोठे परिवर्तन झाले आहे. त्यामुळे असह्य परिस्थितीतून बाहेर पडण्याचा मार्ग म्हणून घटस्फोट स्वीकारला जातो, तर काही प्रकरणांत संवादाचा अभाव, अहंकार किंवा क्षुल्लक मतभेदांमुळेही नाते तुटते. म्हणूनच आजच्या काळात घटस्फोट होण्यामागील वैयक्तिक, कौटुंबिक, सामाजिक, आर्थिक आणि मानसिक कारणांचा सखोल विचार करणे आवश्यक ठरते.
Divorce Yogas
१) बदलती जीवनशैली, इंटरनेट, सिनेमा, टी.व्ही. आणि मोबाईल यांचा वैवाहिक जीवनावर मोठा प्रभाव पडत आहे. या माध्यमांमधून निर्माण होणाऱ्या अवास्तव अपेक्षा, सततची तुलना, सोशल मीडियावरील आकर्षणे आणि गोपनीय संवाद यांमुळे पती-पत्नीतील विश्वास कमी होऊ शकतो. मोबाईलचा अतिवापर, एकमेकांसाठी वेळ न देणे आणि आभासी जगात अधिक गुंतून राहणे यामुळे संवाद कमी होऊन गैरसमज, संशय आणि भावनिक दुरावा वाढण्याची शक्यता असते.
२) आजच्या काळात मुली शिक्षण, नोकरी, व्यवसाय आणि आर्थिक स्वावलंबनाला अधिक महत्त्व देत आहेत. ही बाब सकारात्मक असली तरी विवाहानंतर करिअर, कुटुंब, घरगुती जबाबदाऱ्या आणि वैयक्तिक अपेक्षा यांमध्ये योग्य समतोल न साधल्यास मतभेद निर्माण होऊ शकतात.
पती-पत्नीने एकमेकांच्या करिअरचा आदर करून जबाबदाऱ्यांचे समान वाटप करणे आवश्यक आहे. परस्पर सहकार्य, स्पष्ट संवाद आणि भविष्यातील नियोजनाचा अभाव असल्यास करिअर विषयक तणाव वाढून वैवाहिक नात्यात दुरावा निर्माण होऊ शकतो.
३) काही वैवाहिक जीवनांमध्ये मुलीच्या आई-वडिलांचा अनावश्यक किंवा सततचा हस्तक्षेप वाढल्यास पती-पत्नीमधील स्वायत्तता कमी होऊ शकते. प्रत्येक लहानसहान मतभेदात बाहेरील व्यक्तींनी भूमिका घेतल्यास गैरसमज वाढतात आणि दांपत्याला स्वतःचे प्रश्न शांतपणे सोडविण्याची संधी मिळत नाही.
माहेरच्या लोकांचे मार्गदर्शन आणि भावनिक पाठबळ आवश्यक असले, तरी ते मर्यादित व समतोल असणे महत्त्वाचे आहे. वैवाहिक निर्णयांमध्ये पती-पत्नीला प्राधान्य न दिल्यास दोन्ही कुटुंबांमध्ये तणाव निर्माण होऊन नात्यात दुरावा वाढू शकतो.
४) पती किंवा पत्नीपैकी एखाद्याची स्वैर व व्यभिचारी वृत्ती वैवाहिक नात्याचा पाया कमकुवत करू शकते. विवाहबाह्य संबंध, जोडीदारापासून गोष्टी लपविणे किंवा भावनिक व शारीरिक निष्ठेचा भंग झाल्यास परस्पर विश्वासाला मोठा धक्का बसतो.
अशा परिस्थितीत संशय, अपमान, मानसिक तणाव आणि सततचे वाद वाढत जातात. चुकीची वृत्ती वेळेत बदलली नाही आणि नात्यातील विश्वास पुनर्स्थापित झाला नाही, तर वैवाहिक संबंध तुटून प्रकरण घटस्फोटापर्यंत पोहोचू शकते.
५) उच्च शिक्षण, चांगली नोकरी, उत्तम पगार आणि आर्थिक स्वावलंबन यांमुळे आजच्या मुलींमध्ये आत्मविश्वास व निर्णयक्षमता वाढली आहे. ही बाब निश्चितच सकारात्मक असली, तरी काही प्रकरणांमध्ये स्वतःचे विचार, अपेक्षा आणि जीवनपद्धती यांबाबत अति आग्रही भूमिका घेतल्यास वैवाहिक जीवनात तडजोड करणे कठीण होऊ शकते.
विवाहामध्ये केवळ पत्नीनेच नव्हे, तर पतीनेही आवश्यकतेनुसार समजूतदारपणा दाखवून तडजोड करणे अपेक्षित असते. दोघांनीही अहंकार बाजूला ठेवून परस्परांच्या करिअरचा, स्वातंत्र्याचा आणि भावनांचा आदर न केल्यास सतत मतभेद निर्माण होऊन वैवाहिक नात्यात दुरावा वाढू शकतो.
६) विवाह ठरविताना शिक्षण, नोकरी, आर्थिक स्थिती, आरोग्य, स्वभाव किंवा पूर्वीच्या संबंधांबाबत चुकीची अथवा अपूर्ण माहिती दिल्यास विवाहानंतर फसवणुकीची भावना निर्माण होऊ शकते. सत्य समोर आल्यानंतर पती-पत्नीमधील विश्वास कमी होतो आणि नात्यामध्ये संशय, नाराजी व मानसिक दुरावा वाढू शकतो.
याशिवाय जीवनशैली, करिअर, आर्थिक व्यवहार, कुटुंबीयांशी संबंध, धार्मिक विचार किंवा मुलांच्या संगोपनाबाबत तीव्र वैचारिक मतभेद असल्यास सतत वाद निर्माण होतात. परस्पर संवाद, प्रामाणिकपणा आणि समजूतदारपणाचा अभाव राहिल्यास हे मतभेद गंभीर स्वरूप धारण करून वैवाहिक नाते घटस्फोटापर्यंत पोहोचवू शकतात.
७) विवाहापूर्वीचे प्रेमसंबंध पूर्णपणे संपुष्टात आलेले नसतील किंवा त्यांची माहिती जोडीदारापासून जाणीवपूर्वक लपविली गेली असेल, तर विवाहानंतर संशय, असुरक्षितता आणि विश्वासभंगाची भावना निर्माण होऊ शकते. पूर्वीच्या व्यक्तीशी सतत संपर्क ठेवणे किंवा भावनिक गुंतवणूक कायम राहणे यामुळे पती-पत्नीमधील जवळीक कमी होऊ शकते.
त्याचप्रमाणे विवाहानंतर निर्माण होणारे विवाहबाह्य प्रेमसंबंध वैवाहिक नात्यासाठी अत्यंत घातक ठरतात. अशा संबंधांमुळे विश्वास, निष्ठा आणि परस्पर सन्मानाला गंभीर धक्का बसून वाद, मानसिक तणाव आणि भावनिक दुरावा वाढतो; परिणामी वैवाहिक संबंध घटस्फोटापर्यंत पोहोचू शकतात.
८) जोडीदारामध्ये लैंगिक अकार्यक्षमता, नपुंसकत्व किंवा वैवाहिक संबंध प्रस्थापित करण्यास अडचण असल्यास पती-पत्नीमध्ये निराशा, तणाव आणि भावनिक दुरावा निर्माण होऊ शकतो. ही बाब विवाहापूर्वी जाणीवपूर्वक लपविण्यात आली असेल, तर नात्यात फसवणूक झाल्याची भावना अधिक तीव्र होते.
त्याचप्रमाणे स्त्री किंवा पुरुष यांपैकी कोणत्याही जोडीदारामध्ये वंध्यत्वाशी संबंधित समस्या असल्यास संततीप्राप्तीबाबत मानसिक दबाव वाढू शकतो. अशा परिस्थितीत एकमेकांना दोष देण्याऐवजी वैद्यकीय तपासणी, उपचार, संयम आणि परस्पर भावनिक आधार आवश्यक असतो; अन्यथा कुटुंबीयांचा दबाव आणि सततचे मतभेद नात्याला घटस्फोटाच्या दिशेने नेऊ शकतात.
९) स्वतःची मानसिक तयारी नसताना, मनाविरुद्ध किंवा केवळ आई-वडिलांच्या आग्रहाखातर विवाह केल्यास पती-पत्नीमध्ये भावनिक जवळीक निर्माण होण्यास अडथळे येऊ शकतात. अशा विवाहात जोडीदाराविषयी स्वीकाराची भावना कमी राहिल्याने सतत नाराजी, उदासीनता आणि गैरसमज वाढण्याची शक्यता असते.
विवाह हा आयुष्यभराचा निर्णय असल्यामुळे संबंधित व्यक्तीची स्पष्ट संमती, मानसिक तयारी आणि जोडीदाराविषयीचा स्वाभाविक स्वीकार अत्यंत आवश्यक असतो. दबावाखाली झालेल्या विवाहात संवाद व समजूतदारपणा निर्माण झाला नाही, तर नाते कमकुवत होऊन कालांतराने घटस्फोटाची परिस्थिती उद्भवू शकते.
१०) वैवाहिक जीवनात लैंगिक संबंधांबाबत असमाधान, भावनिक जवळिकीचा अभाव किंवा एका जोडीदाराच्या अपेक्षांचा अतिरेक असल्यास पती-पत्नीमध्ये तणाव निर्माण होऊ शकतो. या विषयावर मोकळेपणाने संवाद न झाल्यास गैरसमज, निराशा, चिडचिड आणि परस्पर दुरावा वाढण्याची शक्यता असते.
लैंगिक जीवन हे केवळ शारीरिक संबंधांपुरते मर्यादित नसून त्यामध्ये प्रेम, विश्वास, संमती, भावनिक सुरक्षितता आणि परस्पर आदर यांनाही तितकेच महत्त्व असते. समस्या दीर्घकाळ कायम राहिल्यास वैद्यकीय किंवा समुपदेशनाची मदत घेणे आवश्यक ठरते; अन्यथा नात्यातील असमाधान पुढे घटस्फोटाचे कारण बनू शकते.
११) स्त्रियांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि आर्थिक संरक्षणासाठी कायद्यामध्ये विविध हक्क व तरतुदी उपलब्ध आहेत. माहेरच्या संपत्तीतील वारसाहक्क, वैवाहिक वादाच्या परिस्थितीत पोटगी किंवा निर्वाहभत्ता, तसेच न्यायालयीन संरक्षण यांमुळे अन्याय सहन करणाऱ्या स्त्रीला स्वतंत्रपणे निर्णय घेण्याचे बळ मिळू शकते. वैवाहिक किंवा इतर कायदेशीर समस्या असलेल्या महिलांना महिलांसाठी उपलब्ध मोफत कायदेशीर मदत या अधिकृत सेवेद्वारे मार्गदर्शन मिळू शकते.
मात्र या कायदेशीर संरक्षणाचा आधार घेऊन किरकोळ मतभेदांमध्येही विवाह तोडण्याची घाई करणे किंवा कायद्याचा गैरवापर करणे योग्य ठरत नाही. पतीच्या संपत्तीवरील हक्क, पोटगी किंवा इतर आर्थिक लाभ हे प्रत्येक प्रकरणातील परिस्थिती आणि लागू कायद्यानुसार ठरतात. त्यामुळे वैवाहिक प्रश्न शक्य असल्यास संवाद, समुपदेशन आणि परस्पर समजुतीने सोडविण्याचा प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. विवाह आणि कौटुंबिक विवादांमध्ये समेटाला प्रोत्साहन देणे व प्रकरणांचा तुलनेने जलद निपटारा करणे हा कौटुंबिक न्यायालय अधिनियम, १९८४ चा प्रमुख उद्देश आहे.
आता आपण कुंडलीतील घटस्फोटाच्या योगांबाबत माहिती घेऊ.
घटस्फोटाचे योग
१) सप्तमेश हा सप्तमभावापासून सहाव्या, आठव्या किंवा बाराव्या स्थानी, म्हणजेच षष्ठ, अष्टम अथवा व्ययभावात स्थित असल्यास वैवाहिक जीवनात अडथळे, मतभेद आणि अस्थिरता निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. अशा स्थितीत पती-पत्नीमध्ये परस्पर गैरसमज, मानसिक दुरावा, आरोग्यविषयक समस्या किंवा एकमेकांपासून काही काळ विभक्त राहण्याची परिस्थिती उद्भवू शकते.
तथापि, या योगाचा अंतिम परिणाम सप्तमेशाचे बल, त्याची राशी, नक्षत्र, शुभ-अशुभ ग्रहांची दृष्टी, युती आणि नवमांश कुंडलीतील स्थिती यांवर अवलंबून असतो. शुभ ग्रहांचा प्रभाव असल्यास या दोषाची तीव्रता कमी होऊ शकते; परंतु सप्तमेश निर्बल व पापग्रहांनी पीडित असल्यास वैवाहिक संघर्ष वाढून घटस्फोटाची शक्यता निर्माण होऊ शकते.
२) सप्तमभावात शनि, मंगळ, हर्षल, गुरु, राहु किंवा केतु यांसारखे ग्रह वक्री अवस्थेत, अशुभ नक्षत्रात किंवा पापग्रहांच्या अशुभ प्रभावाखाली असल्यास वैवाहिक जीवनात तणाव, मतभेद आणि अस्थिरता निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. अशा ग्रहस्थितीमुळे जोडीदाराचा स्वभाव कठोर, संशयी, आक्रमक, अलिप्त किंवा अनपेक्षित वर्तन करणारा असू शकतो.
विशेषतः सप्तमभावातील ग्रहांवर पापग्रहांची दृष्टी किंवा युती असल्यास पती-पत्नीमधील संवाद कमी होणे, वारंवार वाद होणे किंवा काही काळ वेगळे राहण्याची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. मात्र केवळ सप्तमभावातील एका ग्रहावरून घटस्फोटाचा निष्कर्ष काढता येत नाही; त्या ग्रहाचे बल, राशी, नक्षत्र, सप्तमेशाची स्थिती, शुक्र आणि नवमांश कुंडली यांचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक असते.
३) सप्तमेश किंवा विवाहाचा प्रमुख कारक शुक्र हा राहु, केतु, हर्षल अथवा नेपच्यून यांसारख्या ग्रहांच्या युतीत, प्रतियुतीत किंवा केंद्रयोगात असल्यास वैवाहिक जीवनात अनिश्चितता, गैरसमज आणि भावनिक अस्थिरता निर्माण होण्याची शक्यता असते. या ग्रहांच्या अशुभ प्रभावामुळे जोडीदाराबाबत अवास्तव अपेक्षा, संशय, अचानक बदलणारे वर्तन किंवा वैवाहिक नात्याबद्दल उदासीनता दिसून येऊ शकते.
विशेषतः सप्तमेश किंवा शुक्र निर्बल, अशुभ नक्षत्रात अथवा अन्य पापग्रहांच्या प्रभावाखाली असल्यास विवाहबाह्य आकर्षण, गुप्त संबंध, फसवणूक किंवा अचानक विभक्त होण्याची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. मात्र या योगाचा परिणाम निश्चित करताना ग्रहांचे बल, राशी, अंशात्मक अंतर, शुभग्रहांची दृष्टी आणि नवमांश कुंडलीतील स्थिती यांचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक असते.
४) धनभाव आणि अष्टमभाव हे पापग्रहांनी युक्त असतील किंवा या दोन्ही भावांमध्ये पापग्रहांची प्रतियुती निर्माण होत असेल, तर वैवाहिक जीवनात आर्थिक तणाव, कौटुंबिक कलह आणि परस्पर संवादातील कटुता वाढण्याची शक्यता असते. धनभाव हा कुटुंब, वाणी आणि आर्थिक स्थैर्याशी संबंधित मानला जातो, तर अष्टमभाव वैवाहिक बंधनाचे आयुष्य, संयुक्त संपत्ती, गुप्त बाबी आणि सासरच्या संबंधांचे प्रतिनिधित्व करतो.
या दोन्ही भावांवर अशुभ प्रभाव असल्यास पैशांवरून वाद, कुटुंबीयांचा हस्तक्षेप, संशय, गुप्त व्यवहार किंवा वारसा-संपत्तीविषयक मतभेद निर्माण होऊ शकतात. विशेषतः धनभाव व अष्टमभावाचे स्वामीही निर्बल किंवा पापपीडित असल्यास नात्यातील तणाव वाढून विभक्त होण्याची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते; मात्र अंतिम निष्कर्षासाठी संपूर्ण कुंडलीचा विचार आवश्यक असतो.
५) मंगळ किंवा इतर कोणताही पापग्रह लग्नस्थानी, चतुर्थभावात, सप्तमभावात, अष्टमभावात अथवा व्ययभावात स्थित असल्यास वैवाहिक जीवनात संघर्ष, मानसिक अस्वस्थता आणि परस्पर दुरावा निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. लग्नस्थान व्यक्तीचा स्वभाव, चतुर्थभाव गृहसौख्य, सप्तमभाव विवाह, अष्टमभाव वैवाहिक स्थैर्य आणि व्ययभाव शय्यासुख व विभक्तपणा दर्शवित असल्यामुळे या स्थानांवरील अशुभ प्रभाव महत्त्वाचा मानला जातो.
विशेषतः मंगळाचा तीव्र प्रभाव असल्यास राग, आक्रमकता, अहंकार, घाईघाईने निर्णय घेणे आणि वारंवार वाद होण्याची प्रवृत्ती वाढू शकते. मात्र संबंधित ग्रह बलवान किंवा शुभ राशीत असेल, त्याच्यावर शुभग्रहांची दृष्टी असेल अथवा नवमांश कुंडलीमध्ये अनुकूल स्थिती असेल, तर या योगाची अशुभ तीव्रता कमी होऊ शकते.
६) सप्तमभावात रवि स्थित असून त्याच्यावर शनि, मंगळ, राहु, केतु किंवा इतर पापग्रहांची अशुभ दृष्टी असेल, तर वैवाहिक जीवनात अहंकार, वर्चस्वाची भावना आणि परस्पर मतभेद वाढण्याची शक्यता असते. अशा स्थितीत पती-पत्नीपैकी एखादा जोडीदार स्वतःचे मत अंतिम समजणारा, कठोर स्वभावाचा किंवा समोरच्याच्या भावनांकडे दुर्लक्ष करणारा असू शकतो.
रवि पापपीडित असल्यास वैवाहिक नात्यात सन्मानाचा अभाव, अधिकारावरून संघर्ष, वारंवार अपमान किंवा मानसिक दुरावा निर्माण होऊ शकतो. मात्र रवि शुभ राशीत किंवा बलवान असेल आणि त्याच्यावर गुरु, शुक्र अथवा इतर शुभग्रहांचा प्रभाव असेल, तर या योगाची अशुभता काही प्रमाणात कमी होऊ शकते.
७) सप्तमभावात द्वितीय, षष्ठ, अष्टम किंवा द्वादश भावांचे अधिपती ग्रह एकटे स्थित असतील अथवा पापग्रहांच्या युतीत असतील, तर वैवाहिक जीवनात आर्थिक मतभेद, वादविवाद, मानसिक तणाव किंवा विभक्त राहण्याची परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. द्वितीयभाव कुटुंब व वाणी, षष्ठभाव संघर्ष व न्यायालयीन वाद, अष्टमभाव वैवाहिक स्थैर्य व गुप्त बाबी, तर द्वादशभाव दुरावा, खर्च आणि शय्यासुखाशी संबंधित मानला जातो.
या भावांच्या अधिपतींवर शनि, मंगळ, राहु किंवा केतु यांसारख्या पापग्रहांचा प्रभाव असल्यास वैवाहिक समस्या अधिक तीव्र होऊ शकतात. मात्र संबंधित ग्रहांचे बल, राशी, नक्षत्र, शुभग्रहांची दृष्टी, सप्तमेशाची स्थिती आणि नवमांश कुंडलीतील योग अनुकूल असल्यास या दोषाचा परिणाम कमी होऊ शकतो.
८) सप्तमभावावर शनि, मंगळ, राहु, केतु किंवा इतर पापग्रहांची अशुभ दृष्टी असल्यास वैवाहिक जीवनात तणाव, मतभेद, संशय आणि परस्पर असमाधान वाढण्याची शक्यता असते. सप्तमभाव हा विवाह, जोडीदार, सहजीवन आणि वैवाहिक समन्वय दर्शवित असल्यामुळे या भावावरील तीव्र पापप्रभाव नात्यातील शांतता व स्थैर्यावर परिणाम करू शकतो.
अशा स्थितीत पती-पत्नीमध्ये वारंवार वाद, मानसिक दुरावा, कठोर वाणी किंवा काही काळ विभक्त राहण्याची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. मात्र सप्तमेश बलवान असेल, सप्तमभावावर गुरु, शुक्र किंवा चंद्र यांसारख्या शुभग्रहांची दृष्टी असेल आणि नवमांश कुंडली अनुकूल असेल, तर या योगाची अशुभ तीव्रता कमी होऊ शकते.
९) सप्तमेश वक्री अवस्थेत असेल, शनि, मंगळ, राहु किंवा केतु यांसारख्या पापग्रहांच्या युतीत असेल अथवा रवि-राहु किंवा चंद्र-राहु यांच्या ग्रहणयोगाने बाधित असेल, तर वैवाहिक जीवनात अस्थिरता, संभ्रम आणि वारंवार मतभेद निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. सप्तमेशाची अशी स्थिती जोडीदाराच्या स्वभावात अनिश्चितता, हट्टीपणा, संशय किंवा निर्णयांमध्ये सतत बदल दर्शवू शकते.
ग्रहणयोगाचा प्रभाव तीव्र असल्यास पती-पत्नीमध्ये गैरसमज, भावनिक दुरावा, नात्यातील गोपनीयता किंवा अचानक विभक्त होण्याची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. मात्र सप्तमेशाचे राशीबल, नक्षत्र, अंशात्मक स्थिती, शुभग्रहांची दृष्टी आणि नवमांश कुंडलीतील स्थान अनुकूल असल्यास या योगाची अशुभ तीव्रता कमी होऊ शकते.
१०) विवाहाचा प्रमुख कारक शुक्र पापकर्तरी योगात असेल किंवा शनि, मंगळ, राहु, केतु यांसारख्या पापग्रहांच्या युतीत असेल, तर वैवाहिक जीवनातील प्रेम, आकर्षण, समाधान आणि परस्पर समन्वयावर प्रतिकूल परिणाम होण्याची शक्यता असते. अशा स्थितीमुळे पती-पत्नीमध्ये भावनिक दुरावा, वैवाहिक असमाधान, संशय किंवा प्रेमसंबंधांमध्ये अस्थिरता निर्माण होऊ शकते.
शुक्र कृत्तिका, आश्लेषा, ज्येष्ठा अथवा मूळ यांसारख्या वैवाहिक संदर्भात संवेदनशील मानल्या जाणाऱ्या नक्षत्रांमध्ये स्थित असून त्याच्यावर पापग्रहांचा अतिरिक्त प्रभाव असल्यास समस्यांची तीव्रता वाढू शकते. मात्र शुक्राचे राशीबल, नवमांशातील स्थान, नक्षत्रस्वामीची स्थिती, शुभग्रहांची दृष्टी आणि सप्तमेशाशी असलेला संबंध अनुकूल असल्यास या योगाचे नकारात्मक परिणाम मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतात.
११) सप्तमेश बुध हा मंगळाच्या राशीत किंवा मंगळाबरोबर स्थित असेल आणि त्याच्यावर पापग्रहांचा प्रभाव असेल, तर वैवाहिक जीवनात वाद, कठोर बोलणे आणि गैरसमज वाढू शकतात. असा बुध षष्ठ, अष्टम किंवा द्वादश भावात असल्यास मानसिक दुरावा, संघर्ष आणि विभक्त होण्याची शक्यता अधिक तीव्र होऊ शकते.
१२) लग्नस्थानी रवि एकटा असेल किंवा पापग्रहांनी दूषित असेल, तर व्यक्तीमध्ये अहंकार, वर्चस्वाची भावना आणि हट्टीपणा वाढू शकतो. यामुळे जोडीदाराच्या भावनांकडे दुर्लक्ष होऊन वैवाहिक जीवनात मतभेद, तणाव आणि दुरावा निर्माण होण्याची शक्यता असते.
१३) मनाचा कारक चंद्र नीच राशीत, पापग्रहांच्या युतीत किंवा दृष्टीत असेल, तर व्यक्तीच्या भावनांमध्ये अस्थिरता, संशय आणि मानसिक तणाव वाढू शकतो. चंद्र षष्ठ, अष्टम किंवा द्वादश भावात असल्यास गैरसमज, भावनिक दुरावा आणि वैवाहिक असमाधान निर्माण होण्याची शक्यता असते.
१४) जन्मकुंडलीत विष्टिकरणाचा दोष असल्यास वैवाहिक जीवनात अडथळे, तणाव आणि अनपेक्षित मतभेद निर्माण होण्याची शक्यता असते. हा दोष इतर अशुभ ग्रहयोगांशी संबंधित असल्यास पती-पत्नीमध्ये दुरावा वाढून नाते तुटण्याची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
१५) नवमांश कुंडलीमध्ये शुक्र किंवा सप्तमेश पापग्रहांशी युतीत असेल किंवा त्यांच्या दृष्टीखाली असेल, तर वैवाहिक जीवनात असमाधान, मतभेद आणि भावनिक दुरावा वाढू शकतो. हा योग लग्नकुंडलीतील इतर अशुभ ग्रहस्थितींनीही समर्थित असल्यास विभक्त होण्याची शक्यता अधिक तीव्र होते.
घटस्फोटासंबंधी काही महत्त्वाचे नियम
१) घटस्फोटाचा विचार पती-पत्नी या दोघांच्या कुंडलींचा एकत्रित अभ्यास करूनच करावा. एका व्यक्तीच्या पत्रिकेमध्ये घटस्फोटाचे योग असून दुसऱ्या व्यक्तीची पत्रिका उत्तम वैवाहिक सौख्य दर्शवत असेल, तर अनेकदा घटस्फोट होत नाही. परंतु दोघांच्याही पत्रिका घटस्फोटासाठी पोषक असतील तर घटस्फोटाची शक्यता वाढते. त्यामुळे वधू-वरांचे विवाहमिलन किंवा गुणमेलन करताना या नियमाचा विशेष विचार करावा.
२) घटस्फोट हा कुंडलीतील एखाद्या एकाच योगावर अवलंबून नसतो. तो अनेक ग्रहयोगांच्या एकत्रित परिणामातून घडणारी घटना असते. एकापेक्षा अधिक घटस्फोटकारक योग एकाच कुंडलीत आढळल्यास घटस्फोटाची शक्यता निर्माण होते. अन्यथा बहुतेक वेळा केवळ वैवाहिक असमाधान किंवा मतभेद अनुभवास येतात.
३) घटस्फोटाच्या घटना गोचरातील पापग्रहांच्या प्रभावी भ्रमणकाळात घडण्याची शक्यता अधिक असते. जेव्हा शनि, राहु, मंगळ इत्यादी पापग्रहांचे गोचर चंद्रावरून, चंद्राच्या सप्तमस्थानातून किंवा कुंडलीतील लग्न आणि सप्तमभावातून होत असते, तेव्हा वैवाहिक तणाव वाढून घटस्फोटासारख्या घटना घडू शकतात.
४) घटस्फोटाचा विचार करताना चंद्राचाही विशेष विचार करावा, कारण चंद्र हा मनाचा कारक ग्रह आहे. जन्मकुंडलीत किंवा गोचरामुळे चंद्र बाधित झाल्यास व्यक्तीच्या मनामध्ये अस्थिरता, अविचार आणि भावनिक असंतुलन निर्माण होऊ शकते. अशा वेळी व्यक्ती तडकाफडकी निर्णय घेण्याची शक्यता वाढते.
५) रविचाही विचार महत्त्वाचा ठरतो. ज्या व्यक्तीच्या पत्रिकेमध्ये लग्नस्थानी रवि असतो, ती व्यक्ती स्वतःच्या मतांबाबत ठाम, दुराग्रही किंवा हट्टी स्वभावाची असू शकते. “माझेच खरे” अशी वृत्ती असल्यास वैवाहिक मतभेद वाढतात. माघार घेण्याची किंवा तडजोड करण्याची प्रवृत्ती कमी असल्यामुळे अशा व्यक्ती घटस्फोटाचा निर्णय घेऊ शकतात.
६) घटस्फोटाच्या घटना अनेकदा गोचरातील अशुभ ग्रहांच्या प्रभावामुळे घडत असल्याने अशा काळात योग्य मार्गदर्शन करणे आवश्यक असते. पती-पत्नींना काही काळ वेगवेगळे राहण्याचा सल्ला देणे, तडजोडीसाठी प्रवृत्त करणे, समुपदेशन करणे, माघार घेण्याची मानसिकता तयार करणे तसेच अशुभ ग्रहांच्या उपासना किंवा उपाय सुचविणे हे ज्योतिषांनी करणे आवश्यक आहे. घटस्फोट ही अनेक वेळा टाळता येण्यासारखी घटना असते, मात्र त्यासाठी योग्य वेळी प्रयत्न होणे गरजेचे असते.
७) पती-पत्नी यांचे व्यक्तिमत्त्व एकमेकांशी प्रतिकूल किंवा परस्परविरोधी असल्यासही घटस्फोटाची शक्यता निर्माण होऊ शकते. दोघांच्या आवडीनिवडी, स्वभाव, विचारसरणी, जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन आणि वागणूक यांमध्ये मोठी तफावत असल्यास मतभेद वाढतात. अशा परिस्थितीत परस्पर सामंजस्याचा अभाव निर्माण होऊन ते घटस्फोटाचा निर्णय घेऊ शकतात. पती-पत्नीला एकत्र राहणे शक्य नसल्यास काही अटींच्या अधीन राहून परस्पर संमतीने घटस्फोटाची कायदेशीर तरतूद उपलब्ध आहे.
विशेष विवाह अधिनियमांतर्गत नोंदविलेल्या विवाहांसाठी घटस्फोटाची कारणे आणि प्रक्रिया विशेष विवाह अधिनियमातील घटस्फोटाची तरतूद येथे पाहता येते.
उदाहरण पत्रिका १
आता आपण घटस्फोटाचे योग असलेल्या कुंडल्यांचे विश्लेषण पाहू.
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | मीन | ०८:०१:०८ | उ.भाद्र | २ |
| रवि | वृषभ | २७:२०:५६ | मृग | २ |
| चंद्र | कन्या | २३:२७:३२ | चित्रा | १ |
| मंगळ | वृषभ | ११:०६:१६ | रोहिणी | १ |
| बुध (व) | मिथुन | ११:२४:५२ | आर्द्रा | २ |
| गुरु | कन्या | ०७:११:२० | उत्तरा-फा | ४ |
| शुक्र | मिथुन | १४:२५:३६ | आर्द्रा | ३ |
| शनि | कन्या | ०९:२६:१८ | उत्तरा-फा | ४ |
| राहू (व) | कर्क | १०:२२:२२ | पुष्य | ३ |
| केतू (व) | मकर | १०:२२:२२ | श्रवण | १ |
परिचय
सदर पुरुष जातकाचा विवाह २१ मे २००९ रोजी झाला. विवाहानंतर काही काळ वैवाहिक जीवन सुरू राहिले; परंतु कालांतराने पती-पत्नीमधील मतभेद वाढू लागले. पत्नीचा स्वभाव वादविवाद करणारा असल्याने घरामध्ये सतत तणावाचे वातावरण निर्माण होत असे. किरकोळ कारणांवरूनही वाद होत आणि त्याचे रूप अनेकदा गंभीर मतभेदांमध्ये बदलत असे.
पत्नीला कोणतीही गोष्ट मनासारखी झाली नाही किंवा वाद निर्माण झाला की ती वारंवार माहेरी जात असे. त्यामुळे वैवाहिक जीवनामध्ये स्थैर्य निर्माण होऊ शकले नाही. पती-पत्नीमधील मतभेद मिटविण्याऐवजी ते अधिक वाढत गेले.
या संपूर्ण प्रकरणामध्ये मुलीच्या आई-वडिलांचा हस्तक्षेपही मोठ्या प्रमाणावर होता. वैवाहिक जीवनातील अनेक बाबींमध्ये त्यांचा सहभाग वाढत गेल्याने पती-पत्नींना स्वतंत्रपणे प्रश्न सोडविण्याची संधी मिळाली नाही. परिणामी गैरसमज, मतभेद आणि तणाव अधिक वाढला.
अखेरीस परिस्थिती इतकी बिघडली की वैवाहिक संबंध टिकविणे कठीण झाले. परिणामी १३ मार्च २०१३ रोजी या जातकाचा घटस्फोट झाला. सध्या सदर जातकाच्या दुसऱ्या विवाहाची तयारी सुरू आहे.
या प्रकरणामध्ये पती-पत्नीमधील सततचे वाद, पत्नीचे वारंवार माहेरी जाणे आणि माहेरच्या मंडळींचा वाढता हस्तक्षेप ही घटस्फोटास कारणीभूत ठरलेली प्रमुख कारणे दिसून येतात.
ग्रहस्थिती
१) सप्तमभावात कन्या राशीमध्ये चंद्र, शनि आणि गुरु यांची युती असल्यास वैवाहिक जीवनात भावनिक ताण, विचारांतील विसंवाद आणि परस्पर असमाधान निर्माण होऊ शकते. या योगावर पापग्रहांचा अतिरिक्त प्रभाव असल्यास मतभेद तीव्र होऊन विभक्त होण्याची किंवा घटस्फोटाची शक्यता वाढू शकते.
२) सप्तमेश बुध आणि विवाहकारक शुक्र हे मिथुन राशीतील चतुर्थभावात स्थित असून दोन्ही ग्रह आर्द्रा नक्षत्रात आणि पापकर्तरी योगात आहेत. सप्तमेश बुध वक्री असल्यामुळे वैवाहिक जीवनात गैरसमज, मानसिक अस्थिरता आणि कौटुंबिक तणाव वाढला. या सर्व अशुभ ग्रहस्थितींमुळे वैवाहिक सौख्य बाधित होऊन नाते तुटण्याची परिस्थिती निर्माण झाली.
३) चंद्र हा शनियुक्त असल्यामुळे मन, भावना आणि वैवाहिक समाधानाच्या दृष्टीने पूर्णपणे बाधित झाला आहे. गोचरातील शनि कन्या राशीतून, म्हणजेच जातकाच्या चंद्रावरून आणि सप्तमभावातून भ्रमण करीत असताना वैवाहिक तणाव अत्यंत तीव्र झाला. याच काळात शनिची साडेसाती सुरू असल्यामुळे मानसिक दडपण, मतभेद आणि दुरावा वाढून घटस्फोटाची घटना घडली.
४) शुक्र आणि सप्तमभावातील ग्रह यांच्यामध्ये निर्माण झालेल्या केंद्रयोगामुळे वैवाहिक जीवनातील तणाव, असमाधान आणि परस्पर मतभेद अधिक तीव्र झाले. इतर अशुभ ग्रहयोगांची जोड मिळाल्यामुळे हा योग वैवाहिक संबंध तुटण्यास आणि घटस्फोटाची परिस्थिती निर्माण होण्यास पोषक ठरला.
५) व्ययेश शनि हा सप्तमभावात गुरु आणि चंद्र यांच्यासोबत स्थित असल्यामुळे वैवाहिक जीवनात मानसिक दुरावा, असमाधान आणि विभक्त राहण्याची प्रवृत्ती वाढू शकते. विशेषतः इतर अशुभ ग्रहयोगांची साथ असल्यास ही स्थिती वैवाहिक स्थैर्यास बाधक ठरून घटस्फोटाच्या शक्यतेला बळ देऊ शकते.
टीप : सदर जातकाचा विवाह वयाच्या ३० ते ३२ वर्षांपूर्वी झाला. तसेच विवाहाच्या काळात शनिची साडेसाती सुरू होती. या दोन्ही कारणांमुळे घटस्फोटाची घटना घडली. त्यामुळे जातकाने विवाहासाठी योग्य कालावधी कोणता असेल याबाबत ज्योतिषाने योग्य मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे. असे मार्गदर्शन मिळाल्यास अशा प्रकारच्या प्रतिकूल घटना काही प्रमाणात टाळता येऊ शकतात.
उदाहरण पत्रिका २
आता आपण घटस्फोटाचे योग असलेल्या दुसऱ्या कुंडलीचे विश्लेषण पाहू.
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | मिथुन | २४:२९:१७ | पुनर्वसू | २ |
| रवि | तूळ | २८:०२:५२ | विशाखा | ३ |
| चंद्र | मकर | २१:०६:१७ | धनिष्ठा | २ |
| मंगळ | तूळ | २६:०५:५१ | विशाखा | २ |
| बुध | वृश्चिक | ११:४८:२५ | ज्येष्ठा | १ |
| गुरु | सिंह | १७:४०:४७ | पूर्वा-फा | २ |
| शुक्र | कन्या | ११:५१:४६ | हस्त | १ |
| शनि | मकर | ०७:४७:२६ | उ.षाढा | ४ |
| राहू (व) | धनू | १८:३३:३१ | पू.षाढा | २ |
| केतू (व) | मिथुन | १८:३३:३१ | आर्द्रा | ४ |
| हर्षल | धनू | १७:२३:१० | पू.षाढा | २ |
| नेप | धनू | २०:५४:०१ | पू.षाढा | ३ |
परिचय
सदर स्त्री जातकाचा विवाह वयाच्या १९ व्या वर्षी, म्हणजेच सन २०१० मध्ये झाला. विवाहानंतर काही काळातच पतीचा स्वभाव अत्यंत तापट, रागीट, विक्षिप्त, लहरी, वादविवाद करणारा आणि हुकूमशाही वृत्तीचा असल्याचे स्पष्ट झाले. याशिवाय तो व्यसनाधीनही होता.
पती लहान-सहान कारणांवरून वाद निर्माण करून जातकेला मारहाण करत असे. घरामध्ये सतत तणावपूर्ण वातावरण राहत असल्याने तिचे वैवाहिक जीवन अत्यंत त्रासदायक बनले. मानसिक आणि शारीरिक छळामुळे तिला मोठ्या प्रमाणावर मनस्ताप सहन करावा लागला.
अखेरीस या सततच्या त्रासाला कंटाळून ती सन २०११ मध्ये माहेरी परत आली. त्यानंतर दोघांमधील मतभेद मिटू शकले नाहीत. परिणामी सन २०१३ मध्ये तिने कायदेशीररित्या घटस्फोट घेतला. सध्या ती दुसऱ्या विवाहाचा विचार करीत आहे.
ग्रहस्थिती
१) सप्तमभावावर दोनपेक्षा अधिक पापग्रहांचा प्रभाव असल्यामुळे वैवाहिक जीवनात तणाव, मतभेद आणि परस्पर दुरावा वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली. इतर अशुभ ग्रहयोगांची साथ मिळाल्यास ही स्थिती वैवाहिक स्थैर्यास गंभीर बाधा आणू शकते.
२) सप्तमभावामध्ये नीच राशीतील पापग्रहयुक्त राहु असल्यामुळे विवाहसुख प्राप्त होण्यास अडथळे निर्माण झाले. धनु राशीतील राहु, हर्षल आणि नेपच्यून यांचा प्रभाव तसेच सप्तमेश गुरु सिंह राशीत असल्यामुळे पती रागीट, तापट, हेकट, विक्षिप्त, हुकूमशाही वृत्तीचा, अहंकारी आणि व्यसनी स्वभावाचा मिळाला.
३) विवाहकारक शुक्र कन्या या नीच राशीत स्थित असून सप्तमभावातील राहु-केतू या पापग्रहांशी केंद्रयोगात असल्यामुळे तो अधिक बाधित झाला आहे. या ग्रहस्थितीमुळे वैवाहिक जीवनातील प्रेम, आकर्षण आणि परस्पर समाधान कमी होऊन मतभेद व भावनिक दुरावा वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली.
४) लग्नेश बुध षष्ठभावात शत्रूच्या राशीत असून पापकर्तरी योगात असल्यामुळे तो दूषित अवस्थेत आहे. या ग्रहस्थितीमुळे व्यक्तीच्या निर्णयक्षमतेत अस्थिरता, वादविवादाची प्रवृत्ती आणि मानसिक तणाव वाढू शकतो. परिणामी वैवाहिक जीवनातील समन्वय कमी होऊन मतभेद अधिक तीव्र होण्याची शक्यता निर्माण होते.
५) पतीकारक रवि आणि मंगळ हे तूळ राशीत स्थित असून त्यापैकी रवि नीच राशीत असल्यामुळे निर्बल झाला आहे. या दोन्ही ग्रहांवर शनिचा केंद्रयोग आणि दृष्टी असल्याने पतीच्या स्वभावात कठोरपणा, मतभेद व वैवाहिक तणाव वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली.
६) नवमांश कुंडलीमध्ये लग्नकुंडलीचा सप्तमेश गुरु पापग्रहांच्या प्रभावामुळे बाधित झाला आहे. तसेच नवमांशातील शुक्र मेष राशीत नेपच्यूनच्या प्रतियुतीत असल्यामुळे विवाहामध्ये फसवणूक होणे आणि व्यसनी पती मिळणे अशी फळे प्राप्त झाली.
७) चंद्रकुंडलीचा सप्तमेश चंद्र शनियुक्त असून मंगळाच्या दृष्टीखाली असल्यामुळे तो गंभीररीत्या बाधित झाला आहे. या ग्रहस्थितीमुळे वैवाहिक जीवनात मानसिक तणाव, भावनिक अस्थिरता, गैरसमज आणि वारंवार मतभेद निर्माण होण्याची शक्यता वाढली.
८) मनाचा कारक चंद्र अष्टमभावात मकर राशीत स्थित असून शनियुक्त आणि मंगळाच्या दृष्टीखाली असल्यामुळे तो पूर्णपणे दूषित झाला आहे. या ग्रहस्थितीमुळे मानसिक तणाव, भावनिक अस्थिरता आणि निर्णयांतील उतावळेपणा वाढला. परिणामी वैवाहिक मतभेद तीव्र होऊन घटस्फोटाचा निर्णय तुलनेने लवकर घेण्यात आला.
थोडक्यात, पत्रिकेतील जवळपास सर्वच ग्रहस्थिती वैवाहिक सौख्यामध्ये अडथळे निर्माण करणारी असल्यामुळे घटस्फोटाची परिस्थिती निर्माण झाली. विवाहयोग वयाच्या २८ वर्षांनंतर असतानाही घाईगडबडीत आणि आवश्यक चौकशी न करता विवाह केल्यामुळे वैवाहिक सौख्याची हानी झाली.
उदाहरण पत्रिका ३
आता आपण घटस्फोटाचे योग असलेल्या तिसऱ्या कुंडलीचे विश्लेषण पाहू.
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | मिथुन | ११:२२:४३ | आर्द्रा | ४ |
| रवि | मकर | १४:३५:५५ | श्रवण | २ |
| चंद्र | कुंभ | २२:३१:५५ | पू.भाद्र | १ |
| मंगळ | कन्या | २२:३५:१७ | हस्त | ४ |
| बुध (व) | मकर | २२:३०:३३ | श्रवण | ४ |
| गुरु | तूळ | १५:३७:२० | स्वाती | ३ |
| शुक्र (व) | मकर | ०३:२२:३७ | उ.षाढा | ३ |
| शनि | कन्या | २८:२८:१४ | चित्रा | २ |
| राहू (व) | मिथुन | २८:०७:४३ | पुनर्वसू | ३ |
| केतू (व) | धनू | २८:०७:४३ | उ.षाढा | १ |
| नेप | धनू | ०२:२८:३४ | मूळ | १ |
परिचय
सदर स्त्रीजातक सन २०१२ मध्ये दुसऱ्या घटस्फोटाबाबत, तिसऱ्या विवाहाच्या योगांबाबत तसेच भविष्यातील वैवाहिक सौख्याविषयी माहिती जाणून घेण्यासाठी माझ्याकडे आली होती.
ही स्त्री सुंदर, देखणी, गौरवर्णीय, आकर्षक आणि रुबाबदार व्यक्तिमत्त्वाची असून सरकारी सेवेत कार्यरत आहे. तिचे व्यक्तिमत्त्व प्रभावी असून सामाजिकदृष्ट्याही तिची चांगली ओळख आहे.
तिने पहिला विवाह वयाच्या २४ व्या वर्षी, म्हणजेच सन २००६ मध्ये प्रेमसंबंधातून केला होता. मात्र हा विवाह फार काळ टिकू शकला नाही आणि परस्पर मतभेदांमुळे तिने सन २००७ मध्ये घटस्फोट घेतला.
त्यानंतर तिने सन २००८ मध्ये दुसरा विवाह केला. परंतु या विवाहामध्येही तिला अपेक्षित वैवाहिक सुख लाभले नाही. पती-पत्नीमधील मतभेद, असमाधान आणि परस्पर जुळवून घेण्यात आलेल्या अडचणींमुळे दुसरे वैवाहिक जीवनही समाधानकारक ठरले नाही.
ग्रहस्थिती
१) सप्तमभावात धनु राशीमध्ये केतु उत्तराषाढा नक्षत्रात आणि नेपच्यून मूळ नक्षत्रात स्थित असून त्यांच्यावर शनि-मंगळाचा केंद्रयोग आहे. या अशुभ ग्रहस्थितीमुळे वैवाहिक जीवनात संशय, गैरसमज, अनिश्चितता आणि भावनिक दुरावा वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली.
२) सप्तमभावावर राहु आणि मंगळ या दोन पापग्रहांची दृष्टी असून सप्तमभाव पापकर्तरी योगातही आहे. त्यामुळे वैवाहिक जीवनात तणाव, संशय, आक्रमकता आणि सततचे मतभेद वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली. या ग्रहस्थितीने वैवाहिक स्थैर्याला गंभीर बाधा पोहोचवली.
३) सप्तमेश गुरु पंचमभावात तूळ या शत्रूराशीत स्थित असून राहुच्या दृष्टीखाली आणि पापकर्तरी योगात असल्यामुळे बाधित झाला आहे. सप्तमेशाचा पंचमभावाशी संबंध असल्यामुळे पहिला विवाह प्रेमसंबंधातून झाला. मात्र गुरुच्या अशुभ स्थितीमुळे प्रेमविवाहानंतर गैरसमज, अस्थिरता आणि वैवाहिक मतभेद वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली.
४) विवाहकारक शुक्र अष्टमभावात वक्री अवस्थेत, शनिच्या मकर राशीत आणि उत्तराषाढा नक्षत्रात स्थित असून अस्तंगत झाल्यामुळे अत्यंत बाधित झाला आहे. या ग्रहस्थितीमुळे वैवाहिक प्रेम, समाधान आणि भावनिक जवळीक कमी होऊन नात्यात अस्थिरता व दुरावा वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली.
५) पतीकारक रवि अष्टमभावात शत्रूराशीत असून शुक्रासोबत स्थित असल्यामुळे वैवाहिक जीवनाच्या प्रारंभी अडथळे, असमाधान आणि जोडीदाराशी मतभेद निर्माण होण्याची शक्यता दिसते. ही ग्रहस्थिती विवाहामध्ये विलंब दर्शवित असून वयाच्या ३० वर्षांनंतर विवाहयोग आणि वैवाहिक सौख्य तुलनेने अधिक अनुकूल होण्याची शक्यता दर्शविते.
६) नवमांश कुंडलीच्या सप्तमभावात कन्या राशीतील शनि स्थित असल्यामुळे वैवाहिक जीवनात विलंब, तणाव आणि भावनिक दुरावा निर्माण होण्याची शक्यता दिसते. लग्नकुंडलीतील सप्तमेश गुरु आणि विवाहकारक शुक्र हे नवमांशातील व्ययभावात कुंभ राशीत असून मंगळाच्या दृष्टीखाली असल्यामुळे अधिक बाधित झाले आहेत. या ग्रहस्थितीमुळे वैवाहिक समाधान कमी होऊन विभक्तपणाची प्रवृत्ती वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली.
७) मानसिक आणि कौटुंबिक सुखाचे स्थान मानल्या जाणाऱ्या चतुर्थभावात कन्या राशीत शनि-मंगळाची युती आहे. तसेच मिथुन लग्नासाठी अशुभ मानला जाणारा मंगळ चतुर्थभावात असल्यामुळे मानसिक तणाव, गृहकलह आणि कौटुंबिक असमाधान वाढले. परिणामी वैवाहिक जीवनातील शांतता आणि परस्पर समन्वयास बाधा निर्माण झाली.
सदर स्त्रीजातकाच्या कुंडलीतील लग्नभाव, चतुर्थभाव आणि सप्तमभाव हे तिन्ही भाव पापग्रहांनी पीडित असून परस्पर केंद्रयोग आणि प्रतियुतीसारख्या अशुभ संबंधांत आहेत. त्यामुळे तिच्या जीवनात दुःख, संघर्ष, कष्ट आणि अपयश यांचे प्रमाण अधिक राहिले. मकर राशीतील शुक्र वैवाहिक जीवनामध्ये निरसपणा आणि दुर्दैव दर्शवितो. या पत्रिकेत शुक्राची भूमिका विशेष महत्त्वाची ठरते. पहिला पती व्यसनी आणि मारहाण करणारा असल्यामुळे तिने घटस्फोट घेतला.
दुसऱ्या विवाहामध्येही तिला अपेक्षित वैवाहिक सुख लाभले नाही. मतभेद आणि असमाधान कायम राहिले. सध्या ती नोकरीच्या निमित्ताने स्वतंत्रपणे राहते. दुसरा घटस्फोट घेऊन तिसरा विवाह करावा का, या संदर्भात ती माझ्याकडे सल्ला घेण्यासाठी आली होती. त्यावेळी मी तिला यापुढे विवाह किंवा संसाराच्या गुंत्यात पडू नये, म्हणजेच तिसरा विवाह करू नये, असा सल्ला दिला. कारण तिच्या पत्रिकेत वैवाहिक सौख्याचे योग अत्यंत दुर्बल दिसतात.
तिसऱ्या विवाहाचा विचार लाभभावावरून केला जातो. या पत्रिकेत लाभेश मंगळ शत्रूराशीत शनिसोबत असून राहु, केतु आणि नेपच्यून या पापग्रहांशी केंद्रयोगात आहे. तसेच लाभभावावर मंगळाची दृष्टी आहे. ही ग्रहस्थिती तिसरा विवाहही यशस्वी होण्याची शक्यता कमी दर्शवित असल्यामुळे तिला तिसरा विवाह करू नये, असा सल्ला देण्यात आला.
तथापि, विवाह करावयाचाच असल्यास तो वयाच्या ३२ वर्षांनंतर करावा आणि तडजोडीची भूमिका स्वीकारून वैवाहिक जीवन व्यतीत करावे, असेही तिला सांगण्यात आले.
मनोगत
घटस्फोट हा केवळ दोन व्यक्तींच्या वैवाहिक नात्याचा अंत नसून, त्याचा परिणाम दोन्ही कुटुंबांवर, मुलांवर आणि संपूर्ण सामाजिक जीवनावर होत असतो. त्यामुळे वैवाहिक जीवनात निर्माण होणाऱ्या प्रत्येक मतभेदाकडे संयम, संवाद आणि समजूतदारपणाने पाहणे आवश्यक आहे. किरकोळ कारणांमुळे किंवा तात्कालिक रागातून घेतलेले निर्णय पुढे मोठ्या पश्चात्तापाचे कारण ठरू शकतात. न्यायालयीन संघर्षापूर्वी प्रशिक्षित आणि तटस्थ मध्यस्थाच्या मदतीने तोडगा काढण्यासाठी वैवाहिक विवादांमधील मध्यस्थी प्रक्रिया हा उपयुक्त पर्याय ठरू शकतो.
ज्योतिषशास्त्राच्या दृष्टीने सप्तमभाव, सप्तमेश, शुक्र, चंद्र, नवमांश कुंडली आणि संबंधित ग्रहयोगांचा अभ्यास करून वैवाहिक जीवनातील अडचणींचे संकेत समजू शकतात. मात्र कुंडलीतील एखादा एकच अशुभ योग म्हणजे घटस्फोट निश्चित होईल, असा निष्कर्ष काढणे योग्य नाही. अनेक अशुभ योगांची एकत्रित उपस्थिती, संबंधित ग्रहांच्या दशा-अंतर्दशा आणि प्रतिकूल गोचर यांचा सखोल विचार केल्यानंतरच योग्य निष्कर्षापर्यंत पोहोचता येते.
वैवाहिक जीवनात समस्या जाणवत असल्यास परस्पर संवाद, कौटुंबिक समुपदेशन, तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन आणि आवश्यक त्या ज्योतिषीय उपायांचा अवलंब करणे उपयुक्त ठरू शकते. पती-पत्नीने अहंकार बाजूला ठेवून एकमेकांच्या भावना, अपेक्षा आणि अडचणी समजून घेतल्यास अनेक तुटण्याच्या उंबरठ्यावर असलेली नाती पुन्हा सावरता येऊ शकतात.
शेवटी, विवाह टिकविण्यासाठी केवळ अनुकूल ग्रहयोग पुरेसे नसतात; त्यासाठी प्रेम, विश्वास, संयम, प्रामाणिकपणा आणि परस्पर सन्मान या गुणांचीही तितकीच आवश्यकता असते. योग्य वेळी योग्य निर्णय आणि समजूतदार प्रयत्न केले, तर अनेक वैवाहिक संकटांवर मात करून सुखी व स्थिर संसार घडविता येऊ शकतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१) प्रश्न: कुंडलीतील एका अशुभ योगामुळे घटस्फोट निश्चित होतो का?
उत्तर:- नाही. केवळ एका अशुभ ग्रहयोगावरून घटस्फोटाचा निश्चित निष्कर्ष काढता येत नाही. सप्तमभाव, सप्तमेश, शुक्र, चंद्र, नवमांश कुंडली, दशा-अंतर्दशा आणि गोचर यांचा एकत्रित विचार करावा लागतो.
२) प्रश्न: घटस्फोटाचा विचार करताना कुंडलीतील कोणते भाव पाहिले जातात?
उत्तर:- घटस्फोट किंवा वैवाहिक मतभेदांचा अभ्यास करताना प्रामुख्याने द्वितीय, चतुर्थ, सप्तम, अष्टम आणि द्वादश भावांचा विचार केला जातो. यांसोबत षष्ठभाव न्यायालयीन वाद आणि संघर्षांचे संकेत देऊ शकतो.
३) प्रश्न: सप्तमभावाचा वैवाहिक जीवनाशी काय संबंध आहे?
उत्तर:- सप्तमभाव हा विवाह, जोडीदार, वैवाहिक संबंध आणि सहजीवनाचा प्रमुख भाव मानला जातो. या भावावर अनेक पापग्रहांचा प्रभाव असल्यास मतभेद, तणाव किंवा विभक्तपणाची शक्यता वाढू शकते.
४) प्रश्न: सप्तमेश अशुभ स्थितीत असल्यास कोणते परिणाम दिसू शकतात?
उत्तर:- सप्तमेश निर्बल, वक्री, अस्तंगत, पापकर्तरी योगात किंवा षष्ठ, अष्टम अथवा द्वादश भावात असल्यास वैवाहिक जीवनात अडचणी निर्माण होऊ शकतात. जोडीदाराशी गैरसमज, संघर्ष आणि भावनिक दुरावा वाढण्याची शक्यता असते.
५) प्रश्न: विवाहकारक शुक्र बाधित असल्यास काय परिणाम होतात?
उत्तर:- शुक्र हा प्रेम, आकर्षण, वैवाहिक आनंद आणि शारीरिक समाधानाचा कारक मानला जातो. शुक्र पापग्रहांनी बाधित असल्यास प्रेमातील असमाधान, विश्वासाचा अभाव आणि पती-पत्नीतील जवळीक कमी होऊ शकते.
६) प्रश्न: चंद्राची अशुभ स्थिती घटस्फोटास कारणीभूत ठरू शकते का?
उत्तर:- चंद्र हा मन, भावना आणि मानसिक स्थैर्याचा कारक आहे. चंद्र निर्बल किंवा पापपीडित असल्यास संशय, भावनिक अस्थिरता, उतावळेपणा आणि चुकीचे निर्णय घेण्याची प्रवृत्ती वाढू शकते.
७) प्रश्न: नवमांश कुंडलीचा अभ्यास का आवश्यक आहे?
उत्तर:- नवमांश कुंडलीतून विवाहाचे वास्तविक सामर्थ्य, जोडीदाराशी असलेले संबंध आणि विवाहानंतरचे जीवन पाहिले जाते. लग्नकुंडलीतील सप्तमेश किंवा शुक्र नवमांशात बाधित असल्यास वैवाहिक अडचणींची तीव्रता वाढू शकते.
८) प्रश्न: घटस्फोटाच्या घटनेत दशा आणि गोचरांचे महत्त्व काय आहे?
उत्तर:- कुंडलीत विभक्तपणाचे योग असले तरी ते संबंधित ग्रहांच्या दशा-अंतर्दशा किंवा प्रतिकूल गोचराच्या काळात सक्रिय होऊ शकतात. विशेषतः शनि, मंगळ, राहु किंवा केतु यांचे सप्तमभाव, सप्तमेश, शुक्र किंवा चंद्रावरील गोचर महत्त्वाचे ठरू शकते.
९) प्रश्न: घटस्फोटामागे केवळ ग्रहयोगच कारणीभूत असतात का?
उत्तर:- नाही. संवादाचा अभाव, फसवणूक, विवाहबाह्य संबंध, आर्थिक समस्या, कौटुंबिक हस्तक्षेप, लैंगिक असमाधान आणि वैचारिक मतभेद यांसारखी व्यावहारिक कारणेदेखील महत्त्वाची असतात. ग्रहयोग हे अशा परिस्थितींचे संकेत देऊ शकतात; ते एकमेव कारण मानता येत नाहीत.
१०) प्रश्न: वैवाहिक नाते तुटण्यापासून वाचविण्यासाठी काय करावे?
उत्तर:- पती-पत्नीने शांतपणे संवाद साधणे, गैरसमज दूर करणे आणि एकमेकांच्या भावनांचा आदर करणे आवश्यक आहे. समस्या गंभीर असल्यास विवाह समुपदेशक, मानसोपचारतज्ज्ञ, वैद्यकीय तज्ज्ञ किंवा अनुभवी ज्योतिषतज्ज्ञांचे योग्य मार्गदर्शन घ्यावे.
