प्रत्येक व्यक्तीच्या जीवनातील सर्वात महत्त्वाच्या घटनांपैकी विवाह ही एक अत्यंत महत्त्वाची घटना मानली जाते. जवळजवळ प्रत्येक व्यक्तीच्या जीवनात विवाहाचा प्रसंग येतो; मात्र प्रत्येकाचा विवाह योग्य वयात किंवा अपेक्षित वेळेत होईलच असे नाही. म्हणूनच “विवाह विलंबाची कारणे” (Marriage Causes of Delay) या लेखामध्ये आपण विवाह उशिरा होण्यामागील विविध कारणांचा सविस्तर अभ्यास करणार आहोत.
विवाह ठरताना वारंवार अडथळे का निर्माण होतात, योग्य स्थळ मिळूनही विवाह निश्चित का होत नाही किंवा बोलणी अंतिम टप्प्यावर येऊन का मोडतात, असे अनेक प्रश्न व्यक्ती आणि कुटुंबीयांच्या मनात निर्माण होतात. या सर्व प्रश्नांची ज्योतिषशास्त्रीय कारणमीमांसा समजून घेण्यासाठी या प्रकरणात विवाह विलंबास कारणीभूत ठरणाऱ्या प्रमुख ग्रहस्थिती, योग आणि दोषांचा क्रमाने विचार केला जाईल.
नवग्रहांमध्ये सर्वांत मंद गतीने भ्रमण करणारा ग्रह म्हणजे शनि होय. शनिला संपूर्ण बारा राशींमधून एक प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यासाठी साधारण तीस वर्षांचा कालावधी लागतो. त्याच्या या मंद गतीमुळे ज्योतिषशास्त्र व खगोलशास्त्रात शनिला विलंब, संघर्ष, संयम, अडथळे आणि दीर्घ प्रतीक्षेचा प्रमुख कारक मानले जाते. त्यामुळे विवाह विलंबाची कारणे अभ्यासताना शनिची राशी, भावस्थिती, दृष्टी, युती आणि सप्तम भावाशी असलेला संबंध दुर्लक्षित करता येत नाही.
विवाहाचा निर्णय वारंवार पुढे ढकलला जाणे, योग्य स्थळ मिळण्यास उशीर होणे किंवा विवाहाच्या प्रक्रियेत सतत अडथळे निर्माण होणे यामागे अनेकदा शनिचा प्रभाव दिसून येतो. म्हणून या लेखात सर्वप्रथम शनि आणि विवाह विलंब यांचा सविस्तर विचार करून त्यानंतर इतर ग्रह, योग आणि ज्योतिषीय कारणांचा अभ्यास केला जाईल. विवाहाचे वय ठरविण्यामध्ये केवळ वैयक्तिक निर्णय नव्हे, तर गरीबी, शिक्षण, सामाजिक रूढी आणि संरचनात्मक असमानता यांचाही प्रभाव असतो, असे UNFPA Indiaच्या NFHS-5 आधारित विश्लेषणातून स्पष्ट होते.
विवाह विलंबाची कारणे Marriage Causes of Delay
जन्मकुंडलीमध्ये विवाहाला विलंब होण्यामागे एकच कारण नसून अनेक ग्रहयोग, दोष आणि प्रतिकूल ग्रहस्थिती कार्यरत असू शकतात. विवाह विलंबाची कारणे समजून घेताना शनिचा प्रभाव, इतर ग्रहांची स्थिती आणि पत्रिकेतील विविध दोष यांचा स्वतंत्रपणे विचार करणे आवश्यक ठरते. या सर्व कारणांचे पुढील तीन प्रमुख विभागांमध्ये वर्गीकरण करता येते:
अ) शनि व विवाह विलंब
ब) विवाह विलंबाची इतर कारणे
क) जन्मपत्रिकेतील दोष
शनि व विवाह विलंब
ज्योतिषशास्त्रात शनि हा विलंब, प्रतीक्षा, अडथळे, संघर्ष आणि जबाबदारी यांचा प्रमुख कारक मानला जातो. त्यामुळे विवाहाशी संबंधित सप्तम भाव, सप्तमेश, शुक्र किंवा विवाहकारक ग्रहांवर शनिचा प्रतिकूल प्रभाव असल्यास विवाह योग्य वेळेत न होता उशिरा होण्याची शक्यता वाढते. मात्र प्रत्येक कुंडलीत शनिचा प्रभाव सारखाच परिणाम देत नाही; त्याचे राशीबल, भावस्थान, दृष्टी, युती आणि नवमांशातील स्थिती यांचा एकत्रित विचार करावा लागतो. त्यामुळे विवाह विलंबाची कारणे अभ्यासताना शनिची भूमिका सर्वप्रथम आणि सखोलपणे तपासणे आवश्यक ठरते.
सप्तमातील शनि :
सप्तम भावातील कोणत्याही राशीतील शनि विवाहाला विलंब करणारा ठरतो. विवाह ठरताना अडचणी व अडथळे निर्माण होणे, योग्य स्थळ मिळूनही बोलणी पुढे न जाणे किंवा ठरलेला विवाह वारंवार पुढे ढकलला जाणे असे परिणाम दिसून येतात. विशेषतः १, ४, ५, ८ आणि ९ क्रमांकाच्या राशींतील शनि विवाहाला अधिक विलंब करून काही वेळा वयाच्या ३६ वर्षांपर्यंत विवाह लांबवतो. शनि २, ३, ६, ७, १०, ११ किंवा १२ क्रमांकाच्या राशीत असल्यास साधारण वयाच्या ३० वर्षांपर्यंत विवाह विलंब होण्याची शक्यता असते.
सप्तम भावात शनि-चंद्र, शनि-सूर्य, शनि-मंगळ, शनि-बुध, शनि-गुरु, शनि-केतू, शनि-हर्षल, शनि-राहू किंवा शनि-शुक्र यांसारख्या युती असतील, तर त्या विवाह विलंबाची कारणे बनून विवाहाच्या मार्गात अडचणी निर्माण करू शकतात. इतर प्रतिकूल योगांची जोड असल्यास काही वेळा अविवाहित राहण्याचा योगही निर्माण होतो. सप्तम भावातील शनि वक्री असल्यास विवाहामध्ये असंख्य अडथळे येतात आणि विवाह अतिविलंबाने होण्याची शक्यता वाढते.
सप्तमेश शनिः
शनि सप्तमेश असला तरी तो विवाह विलंबाची कारणे निर्माण करू शकतो. विशेषतः कर्क लग्न आणि सिंह लग्नाच्या पत्रिकेत शनि सप्तमेश ठरतो. सप्तमेश शनि २, ६, ८ किंवा १२व्या भावात स्थित असल्यास विवाह ठरण्यास अडथळे येणे, योग्य स्थळ मिळण्यास उशीर होणे किंवा वैवाहिक जीवनात ताण निर्माण होणे अशी अशुभ फळे दिसून येतात.
सप्तमेश शनि असताना पत्रिकेतील शुक्राची स्थितीही कमकुवत किंवा दूषित असल्यास विवाहाला हमखास विलंब होण्याची शक्यता वाढते आणि विवाहानंतरच्या सौख्यामध्येही त्रास राहू शकतो. सप्तमेश शनि वक्री असल्यास विवाहाची प्रक्रिया वारंवार लांबणीवर पडते आणि विवाह अतिविलंबाने होतो.
शनिची दृष्टी
शनिची सप्तमस्थानावर, सप्तमेशावर, शुक्रावर किंवा चंद्रावर दृष्टी असल्यास ती विवाह विलंबाची कारणे निर्माण करू शकते. अशा स्थितीत विवाहाबाबत एकमत न होणे, योग्य स्थळ पसंत न पडणे, वारंवार स्थळे नाकारणे किंवा बोलणी अंतिम टप्प्यापर्यंत जाऊनही विवाह निश्चित न होणे असे परिणाम दिसू शकतात. विशेषतः शनिची दृष्टी एकाच वेळी विवाहाशी संबंधित दोन किंवा अधिक घटकांवर असल्यास अडथळे आणि विलंब अधिक तीव्र होण्याची शक्यता असते.
योग
शुक्र, चंद्र, सप्तमेश किंवा सप्तम भावातील ग्रहांची शनिसोबत युती, केंद्रयोग, प्रतियुती अथवा षडाष्टक योग असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. अशा अशुभ योगांमुळे विवाह ठरण्यात वारंवार अडथळे येणे, योग्य जोडीदाराबाबत निर्णय न होणे, अपेक्षेनुसार स्थळ न मिळणे किंवा जुळलेले संबंध अचानक तुटणे संभवते. काही वेळा विवाहाची बोलणी अंतिम टप्प्यावर पोहोचूनही मतभेद किंवा अनपेक्षित कारणांमुळे थांबू शकतात. विवाह झाल्यानंतरही पती-पत्नीमध्ये मतभेद, भावनिक दुरावा, परस्पर समजुतीचा अभाव आणि वैवाहिक असमाधान निर्माण होण्याची शक्यता राहते.
विवाहाचा कारक ग्रह शुक्र
शुक्रावर शनिची दृष्टी असणे, शुक्र-शनि युती असणे किंवा शुक्राचा शनिसोबत केंद्रयोग, प्रतियुती अथवा षडाष्टक यांसारखा अशुभ योग असणे, ही विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. तसेच शुक्र शनिच्या मकर किंवा कुंभ राशीत स्थित असल्यास विवाह ठरण्यास उशीर होणे, योग्य स्थळाबाबत समाधान न मिळणे किंवा नातेसंबंध अंतिम टप्प्यापर्यंत न पोहोचणे संभवते. अशा स्थितीत विवाहानंतर अपेक्षित प्रेम, भावनिक जवळीक आणि वैवाहिक सौख्य प्राप्त होण्यासही विलंब होऊ शकतो.
पत्रिकेतील शुक्र बलहीन किंवा इतर पापग्रहांनी पीडित असल्यास या परिणामांची तीव्रता आणखी वाढू शकते. शुक्र, मंगळ, गुरु आणि शनि यांसारख्या ग्रहांच्या खगोलशास्त्रीय स्वरूपाबद्दल अधिकृत माहिती NASAच्या सौरमालेतील ग्रहांच्या माहितीपृष्ठावर पाहता येते; हा संदर्भ पारंपरिक ज्योतिषीय फलादेशापेक्षा स्वतंत्र वैज्ञानिक माहिती म्हणून वापरावा.
चंद्र
पुरुषाच्या जन्मपत्रिकेत विवाहाचा विचार करताना चंद्राची स्थिती विशेष महत्त्वाची मानली जाते. चंद्र-शनि युती किंवा प्रतियुती असल्यास, तसेच चंद्र शनिच्या मकर किंवा कुंभ राशीत अथवा पुष्य, अनुराधा किंवा उत्तराभाद्रपदा या शनिच्या नक्षत्रांत स्थित असल्यास, ही विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. चंद्राचा शनिसोबत केंद्रयोग, षडाष्टक योग किंवा इतर अशुभ संबंध असल्यास स्थळ पसंत न पडणे, निर्णयात वारंवार बदल होणे किंवा विवाहाची बोलणी पुढे न जाणे संभवते. अशा स्थितीत मानसिक संभ्रम, अति अपेक्षा किंवा भावनिक असमाधान यामुळेही योग्य जोडीदार निवडण्यास विलंब होऊ शकतो.
सूर्य, मंगळ
स्त्रीच्या पत्रिकेतील सूर्य, मंगळ आणि शनि
स्त्रीच्या जन्मपत्रिकेत विवाहाचा विचार करताना सूर्य आणि मंगळाची स्थितीही महत्त्वाची मानली जाते. सूर्य व मंगळ हे शनिचे शत्रू ग्रह असल्यामुळे त्यांच्याशी शनिची युती, केंद्रयोग, प्रतियुती किंवा शनिची दृष्टी असल्यास ती विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. अशा योगांमुळे विवाह जुळण्यास उशीर होणे, स्थळ निश्चित न होणे किंवा बोलणी वारंवार अडथळ्यांत अडकणे संभवते. विशेषतः सूर्य किंवा मंगळ इतर पापग्रहांनीही पीडित असल्यास विलंबाची तीव्रता अधिक जाणवू शकते.
वरील सर्व योगांचा विचार केवळ लग्नकुंडलीवरून न करता नवमांश कुंडलीवरूनही करणे आवश्यक आहे. कारण हेच अशुभ योग नवमांश कुंडलीत आढळल्यास त्यांचे परिणाम अधिक तीव्र होऊ शकतात. याउलट लग्नकुंडलीतील प्रतिकूल योग नवमांशात सुधारलेले, शुभदृष्ट किंवा बलवान दिसल्यास विवाहासंबंधी काही सकारात्मक परिणाम मिळू शकतात आणि विलंबाची तीव्रता कमी होऊ शकते.
इतर कारणे
आतापर्यंत आपण शनि आणि त्याच्या विविध ग्रहसंबंधांमुळे निर्माण होणाऱ्या विवाह विलंबाचा विचार केला. मात्र केवळ शनि हाच विवाहाला उशीर होण्यास कारणीभूत नसतो. जन्मकुंडलीतील सप्तम भाव, सप्तमेश, शुक्र, चंद्र तसेच इतर ग्रहांच्या प्रतिकूल स्थितीही विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. आता आपण शनिव्यतिरिक्त विवाहात विलंब आणि अडथळे निर्माण करणाऱ्या इतर ज्योतिषीय कारणांचा क्रमाने विचार करणार आहोत.
१) सप्तमेश ६, ८ किंवा १२व्या भावात स्थित असून वक्री, अस्तंगत किंवा नीच राशीत असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकते. अशा स्थितीत योग्य स्थळ मिळण्यास उशीर होणे, विवाहाची बोलणी वारंवार अडणे किंवा ठरलेला संबंध तुटणे संभवते. सप्तमेशावर पापग्रहांची दृष्टी किंवा युती असल्यास या अडचणींची तीव्रता आणखी वाढू शकते.
२) सप्तमेश वक्री किंवा अस्तंगत असल्यास त्याची विवाहासंबंधी शुभ फळे देण्याची क्षमता कमी होते आणि ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकते. अशा स्थितीत विवाहाची बोलणी वारंवार अडणे, निश्चित झालेला संबंध पुढे न जाणे किंवा निर्णय घेण्यास विलंब होणे संभवते. सप्तमेशावर पापग्रहांचा प्रभावही असल्यास विवाहातील अडथळे अधिक वाढू शकतात.
३) लग्न, चतुर्थ, सप्तम, अष्टम किंवा व्ययस्थान यांपैकी कोणत्याही भावात मंगळ स्थित असल्यास मंगळदोष निर्माण होऊन तो विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतो. अशा स्थितीत विवाह ठरण्यास अडचणी येणे, योग्य स्थळ मिळूनही गुणमिलनात अडथळे निर्माण होणे किंवा ठरलेले संबंध पुढे न जाणे संभवते. मंगळावर इतर पापग्रहांचा प्रभाव असल्यास विवाहातील विलंब आणि अडथळे अधिक वाढू शकतात.
४) सप्तम भावात शनि, मंगळ, राहू, केतू, सूर्य, हर्षल किंवा नेपच्यून यांसारखे पापग्रह एकटे अथवा परस्परांच्या युतीत स्थित असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. अशा ग्रहस्थितीमुळे विवाह ठरण्यात अडथळे येणे, स्थळ वारंवार नाकारणे, बोलणी तुटणे किंवा योग्य निर्णय होण्यास विलंब लागणे संभवते. सप्तम भावावर शुभग्रहांची दृष्टी नसल्यास या परिणामांची तीव्रता अधिक वाढू शकते.
५) निर्बली चंद्र ६, ८ किंवा १२व्या भावात स्थित असून पापग्रहांच्या युतीत असल्यास तो विवाह विलंबाची कारणे निर्माण करू शकतो. अशा स्थितीत मनाची अस्थिरता, स्थळाबाबत वारंवार मतपरिवर्तन, योग्य निर्णय न होणे किंवा विवाहाची बोलणी तुटणे संभवते. चंद्रावर शुभग्रहांची दृष्टी नसल्यास विवाहातील अडथळे आणि मानसिक असमाधान अधिक वाढू शकते.
६) विवाहकारक शुक्र नीच राशीत, वक्री, पापग्रहांच्या दृष्टीत किंवा त्यांच्या अशुभ योगात असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकते. तसेच शुक्रापासून सप्तम भावात पापग्रह असल्यास योग्य स्थळ मिळण्यास उशीर होणे, विवाहाची बोलणी अडणे किंवा संबंध वारंवार तुटणे संभवते. शुक्र अधिक निर्बल किंवा अनेक पापग्रहांनी पीडित असल्यास विवाहानंतर प्रेम, आकर्षण आणि वैवाहिक सौख्यामध्येही कमतरता जाणवू शकते.
७) सप्तमेश, सप्तमस्थान आणि विवाहकारक शुक्र पापग्रहांच्या पापकर्तरी योगात अडकलेले असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. अशा स्थितीत विवाह ठरण्याच्या प्रक्रियेत वारंवार अडथळे येणे, योग्य स्थळ मिळूनही बोलणी पूर्ण न होणे किंवा संबंध तुटणे संभवते. या तिन्ही घटकांवर एकाच वेळी पापकर्तरीचा प्रभाव असल्यास विवाहातील विलंब आणि वैवाहिक असमाधानाची शक्यता अधिक वाढते.
८) चंद्रापासून सप्तम भावात पापग्रह स्थित असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. अशा स्थितीत स्थळाबाबत समाधान न मिळणे, निर्णयात संभ्रम राहणे किंवा विवाहाची बोलणी वारंवार अडणे संभवते. चंद्रही निर्बल किंवा पापदृष्ट असल्यास मानसिक अस्थिरता वाढून विवाह निश्चित होण्यास आणखी विलंब होऊ शकतो.
९) षष्ठ, अष्टम किंवा द्वादश भावाचा स्वामी सप्तम भावात स्थित असल्यास तो विवाह विलंबाची कारणे निर्माण करू शकतो. तसेच ६, ८ किंवा १२व्या भावांचे स्वामी सप्तमस्थानात अथवा सप्तमेशासोबत युतीत असल्यास विवाह ठरण्यात अडथळे येणे, बोलणी वारंवार थांबणे किंवा संबंध तुटणे संभवते. या ग्रहांवर पापग्रहांचा प्रभाव असल्यास विवाहातील विलंब आणि वैवाहिक अडचणी अधिक वाढू शकतात.
१०) लग्नभावात पापग्रह किंवा पापग्रहांची युती असल्यास व्यक्तीच्या स्वभावात अस्थिरता, हट्टीपणा, निर्णयातील गोंधळ किंवा वैवाहिक अपेक्षांमध्ये असंतुलन निर्माण होऊ शकते. अशा स्थितीमुळे योग्य स्थळ पसंत न पडणे, संबंध जुळूनही पुढे न जाणे किंवा विवाह ठरण्यास विलंब होणे संभवते. लग्नेशही निर्बल अथवा पापदृष्ट असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे अधिक तीव्र करू शकते.
११) जन्मनक्षत्र कृत्तिका किंवा आश्लेषा असल्यास ते काही पत्रिकांमध्ये विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकते. अशा वेळी स्थळ पसंतीत अडचणी येणे, निर्णय वारंवार बदलणे किंवा विवाहाची बोलणी अंतिम टप्प्यापर्यंत जाऊनही न जुळणे संभवते. मात्र निश्चित फल सांगताना नक्षत्रस्वामी, चंद्राची स्थिती, सप्तमभाव आणि सप्तमेश यांचाही एकत्रित विचार करणे आवश्यक आहे.
१२) विवाहकारक शुक्र कृत्तिका, आश्लेषा, ज्येष्ठा किंवा शततारका नक्षत्रात स्थित असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकते. अशा स्थितीत योग्य स्थळ पसंत न पडणे, नातेसंबंध निश्चित होण्यास उशीर लागणे किंवा विवाहाची बोलणी वारंवार अडणे संभवते. शुक्रावर पापग्रहांची दृष्टी किंवा युती असल्यास विवाहातील विलंब आणि वैवाहिक असमाधानाची शक्यता अधिक वाढू शकते.
१३) लग्न आणि विवाहकारक शुक्र मिथुन, सिंह, कन्या, धनु किंवा मीन या वंध्या राशींमध्ये स्थित असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. अशा ग्रहस्थितीमुळे योग्य स्थळ मिळण्यास उशीर होणे, विवाहाबाबत निर्णय वारंवार पुढे ढकलला जाणे किंवा संबंध निश्चित होण्यात अडथळे येणे संभवते. लग्नेश किंवा शुक्र पापग्रहांनी पीडित असल्यास या परिणामांची तीव्रता अधिक वाढू शकते.
१४) द्वितीयस्थान आणि पंचमस्थान पापग्रहांनी पीडित असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकतात. द्वितीयस्थान कुटुंबवृद्धीशी आणि पंचमस्थान प्रेमसंबंध व भावनिक निवडीशी संबंधित असल्यामुळे या भावांवरील पापप्रभाव विवाह जुळण्यात अडथळे निर्माण करू शकतो. अशा स्थितीत कुटुंबीयांचे एकमत न होणे, प्रेमसंबंध तुटणे किंवा विवाहाची बोलणी वारंवार अपूर्ण राहणे संभवते.
१५) सप्तम भावात गुरु स्वतःच्या धनु किंवा मीन राशीत तसेच वृषभ किंवा तूळ राशीत स्थित असल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरू शकते. अशा स्थितीत जोडीदाराविषयी अपेक्षा अधिक राहणे, स्थळ निवडताना समाधान न मिळणे किंवा विवाहाचा निर्णय वारंवार पुढे ढकलला जाणे संभवते. गुरु इतर पापग्रहांच्या प्रभावाखाली असल्यास विवाह जुळण्यातील अडथळे अधिक वाढू शकतात.
पत्रिकेतील दोष :
मूळ जन्मकुंडलीमध्ये पितृदोष, सर्पदोष किंवा संपूर्ण कालसर्प दोष असल्यास विवाह ठरताना अडचणी आणि अडथळे निर्माण होऊ शकतात. तसेच विष्टीकरण किंवा जन्मनक्षत्र दोष असल्यास योग्य स्थळ मिळूनही बोलणी पुढे न जाणे, कुटुंबीयांचे एकमत न होणे किंवा ठरलेला संबंध तुटणे संभवते. हे दोष इतर प्रतिकूल ग्रहयोगांसोबत आढळल्यास ते विवाह विलंबाची कारणे ठरून विवाह अधिक काळ लांबण्याची शक्यता वाढवू शकतात.
आता आपण वरील विवाह विलंबाची कारणे प्रत्यक्ष जन्मपत्रिकेत कशा प्रकारे दिसून येतात, याचे उदाहरणासह विश्लेषण पाहणार आहोत. संबंधित पत्रिकेतील सप्तमभाव, सप्तमेश, विवाहकारक शुक्र, शनि तसेच इतर अशुभ ग्रहयोगांचा विचार करून विवाहाला विलंब का झाला, हे समजून घेऊ. या विश्लेषणामुळे कुंडलीतील विविध योगांचा एकत्रित परिणाम विवाहाच्या वेळेवर कसा होतो, हे अधिक स्पष्ट होईल.
शनिमुळे विवाहविलंब
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | कुंभ | ००:३८:२४ | धनिष्ठा | ३ |
| सूर्य | कुंभ | ०५:५६:५१ | धनिष्ठा | ४ |
| चंद्र | कन्या | ०४:५१:२४ | उत्तरा-फा. | ३ |
| मंगळ | तुळ | २४:१८:१६ | विशाखा | २ |
| बुध | मकर | २१:४३:५५ | श्रवण | ४ |
| गुरु | धनु | १२:२२:१३ | मूळ | ४ |
| शुक्र | मकर | ०६:११:०१ | उ.षाढा | ३ |
| शनि | तुळ | २२:४३:३४ | विशाखा | १ |
| राहू (व) | वृषभ | १८:१८:११ | रोहिणी | ३ |
| केतू (व) | वृश्चिक | १८:१८:११ | ज्येष्ठा | १ |
परिचय :
सदर मुलीचे पालक 00/00/0000 रोजी तिचा विवाहयोग जाणून घेण्यासाठी माझ्याकडे आले होते. पत्रिकेवर प्रथम नजर टाकताच तिच्या विवाह विलंबामध्ये शनि महाराजांची महत्त्वाची भूमिका असल्याचे स्पष्टपणे जाणवले. सदर मुलगी अतिशय देखणी, गोरी, उच्चशिक्षित, बुद्धिमान आणि चांगल्या पदावर नोकरी करणारी असूनही वयाच्या ३० वर्षांपर्यंत तिचा विवाह झालेला नव्हता.
शिक्षण, सौंदर्य, नोकरी आणि कौटुंबिक परिस्थिती अनुकूल असूनही विवाह ठरताना वारंवार अडचणी निर्माण होत होत्या. या पत्रिकेत शनिच्या प्रतिकूल प्रभावामुळे विवाह विलंबाची कारणे निर्माण झाली होती. ती कारणे नेमकी कोणती आहेत, ते आता क्रमाने पाहू.
ग्रहस्थिती :
१) नवमांश कुंडलीतील सप्तम भावात मेष राशीचा नीचस्थ शनि आहे. विवाहाशी संबंधित सप्तमस्थानात शनि नीच राशीत असल्यामुळे विवाह ठरण्यास अडथळे येणे, योग्य स्थळ मिळण्यास विलंब होणे किंवा विवाहाची बोलणी वारंवार अडकणे संभवते. त्यामुळे हा योग या पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे यांपैकी एक महत्त्वाचे कारण ठरतो.
२) लग्नकुंडलीतील सप्तमेश आणि पतीकारक सूर्य हा शनिच्या कुंभ राशीत स्थित आहे. सूर्य शनिच्या राशीत असल्यामुळे त्याची स्वाभाविक शक्ती कमी होऊन विवाह ठरण्यात अडथळे, निर्णयात विलंब किंवा योग्य स्थळ निश्चित होण्यास उशीर होऊ शकतो. त्यामुळे हा योगही या पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे यांपैकी एक महत्त्वाचा घटक ठरतो.
३) चंद्रकुंडलीच्या सप्तमेश गुरुवर शनिची तिसरी दृष्टी आहे. सप्तमेशावर शनिची दृष्टी असल्यामुळे विवाह ठरण्यात विलंब, योग्य स्थळ निश्चित होण्यास अडथळे किंवा बोलणी वारंवार पुढे ढकलली जाण्याची शक्यता निर्माण होते. त्यामुळे हा योगही या पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक बळकट करणारा महत्त्वाचा घटक ठरतो.
४) विवाहकारक शुक्र लग्नकुंडलीत व्ययस्थानात बुधासोबत शनिच्या मकर राशीत असून त्याच्यावर मंगळाची दृष्टी आहे. त्यामुळे शुक्रावर शनि आणि मंगळ या दोन्ही पापग्रहांचा प्रभाव निर्माण झाला आहे. तसेच नवमांश कुंडलीतही शुक्र शनिच्या कुंभ राशीत असल्यामुळे विवाहकारक ग्रहाची स्थिती अधिक दुर्बल झाली आहे. हा योग या पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक स्पष्ट करणारा महत्त्वाचा घटक ठरतो.
५) चंद्रकुंडलीच्या धनस्थानात, म्हणजेच कुटुंबवृद्धीच्या स्थानात शनि-मंगळ युती आहे. धनस्थानातील या दोन पापग्रहांच्या युतीमुळे कुटुंब स्थापन होण्याच्या प्रक्रियेत अडथळे निर्माण होणे, विवाहाची बोलणी तुटणे किंवा कुटुंबीयांचे एकमत होण्यास विलंब लागणे संभवते. त्यामुळे हा योगदेखील पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे स्पष्टपणे दर्शवितो.
६) लग्नकुंडलीमध्ये विवाहाचा कारक ग्रह शुक्र आणि शनि यांचा केंद्रयोग आहे. शुक्राशी शनिचा अशुभ केंद्रसंबंध असल्यामुळे विवाह ठरण्यास विलंब होणे, योग्य स्थळाबाबत समाधान न मिळणे किंवा बोलणी वारंवार पुढे ढकलली जाणे संभवते. त्यामुळे हा योगही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारा महत्त्वाचा घटक ठरतो.
उदाहरण पत्रिका १
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | कर्क | ०५:३८:३७ | पुष्य | १ |
| सूर्य | मकर | ०२:२६:४८ | उ.षाढा | २ |
| चंद्र | मीन | १७:०८:५२ | रेवती | १ |
| मंगळ | तुळ | २६:२०:५६ | विशाखा | २ |
| बुध | धनू | २२:४०:४३ | पू.षाढा | ३ |
| गुरु | मकर | २८:०१:५१ | धनिष्ठा | २ |
| शुक्र | मकर | ०१:४२:०० | उ.षाढा | २ |
| शनि | वृश्चिक | १३:०९:२९ | अनुराधा | ३ |
| राहू (व) | मेष | ११:२०:२४ | अश्विनी | ४ |
| केतू (व) | तुळ | ११:२०:२४ | स्वाती | २ |
परिचय :
सदर जातक विवाहयोग जाणून घेण्यासाठी 00/00/0000 रोजी माझ्याकडे आला होता. त्याची कुंडली पाहिल्यानंतर पत्रिकेत शनिची स्पष्ट बाधा दिसून आल्यामुळे या जातकाचा विवाह 0000 मध्ये, म्हणजे वयाच्या ३० वर्षांनंतर होईल, असे मी सांगितले. त्याच्या पत्रिकेतील विवाहाशी संबंधित भाव, सप्तमेश, विवाहकारक ग्रह आणि शनिचे अशुभ संबंध यांमुळे विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी झालेली दिसत होती. मी हा निष्कर्ष का सांगितला, याचे उत्तर त्याच्या कुंडलीतील पुढील ग्रहस्थिती आणि शनिच्या बाधेमध्ये आढळते.
ग्रहस्थिती :
१) कर्क लग्न असल्यामुळे शनि हा सप्तमेश ठरतो. हा सप्तमेश शनि पंचम भावात वृश्चिक राशीत असून स्वतःच्या अनुराधा नक्षत्रात स्थित आहे. विवाहाशी संबंधित सप्तमेश शनिच्या नक्षत्रात असल्यामुळे विवाह ठरण्यास विलंब, योग्य स्थळ निश्चित होण्यास अडथळे किंवा निर्णय पुढे ढकलला जाणे संभवते. त्यामुळे ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
२) लग्नकुंडली आणि नवमांश कुंडली या दोन्हींमध्ये विवाहकारक शुक्र शनिच्या मकर राशीत उत्तराषाढा नक्षत्रामध्ये स्थित आहे. विवाहकारक शुक्रावर दोन्ही कुंडल्यांत शनिच्या राशीचा प्रभाव असल्यामुळे विवाह ठरण्यास उशीर होणे, स्थळ निश्चित होण्यात अडथळे येणे किंवा विवाहाचा निर्णय पुढे ढकलला जाणे संभवते. ही स्थिती दोन्ही कुंडल्यांत पुनरावृत्त झाल्यामुळे ती या पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
३) पंचमस्थान हे सप्तमस्थानापासून लाभस्थान असल्यामुळे विवाहाचा लाभ आणि विवाहयोग पंचमस्थानावरूनही विचारात घेतला जातो. या पत्रिकेत पंचम भावात शनि स्थित असल्यामुळे विवाहाचा लाभ मिळण्यास विलंब होणे, स्थळ निश्चित होण्यास अडथळे येणे किंवा विवाहाचा निर्णय पुढे ढकलला जाणे संभवते. त्यामुळे पंचमस्थानातील शनि हा या पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे दर्शविणारा महत्त्वाचा योग ठरतो.
४) विवाहकारक शुक्रावर शनिची दृष्टी असल्यामुळे शुक्राची विवाहासंबंधी शुभ फळे देण्याची क्षमता प्रभावित झाली आहे. तसेच पंचम भावातील शनिची तिसरी दृष्टी थेट सप्तमस्थानावर पडत असल्याने विवाहभावावरही शनिचा प्रभाव निर्माण झाला आहे. विवाहकारक ग्रह आणि सप्तमस्थान या दोन्हींवर शनिची बाधा असल्यामुळे हा योग पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करतो.
उदाहरण पत्रिका २
इतर कारणाने विवाह विलंब
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | कर्क | २१:१९:१५ | आश्लेषा | २ |
| सूर्य | धनू | १५:१३:०१ | पू.षाढा | १ |
| चंद्र | कर्क | २३:३८:३१ | आश्लेषा | ३ |
| मंगळ | तुळ | १६:०४:४० | स्वाती | ३ |
| बुध | वृश्चिक | २७:१६:१३ | ज्येष्ठा | ४ |
| गुरु | मकर | २४:१८:१७ | धनिष्ठा | १ |
| शुक्र | धनू | १०:२५:५१ | मूळ | ४ |
| शनि | वृश्चिक | ११:२१:३२ | अनुराधा | ३ |
| राहू (व) | मेष | १२:२४:१० | अश्विनी | ४ |
| केतू (व) | तुळ | १२:२४:१० | स्वाती | २ |
परिचय :
सदर युवक 0000 मध्ये विवाहयोग जाणून घेण्यासाठी माझ्याकडे आला होता. त्याची कुंडली पाहिल्यानंतर विवाहाशी संबंधित भाव आणि ग्रहांवर प्रतिकूल प्रभाव असल्याचे दिसून आले. कुंडलीतील या ग्रहस्थिती विवाह विलंबाची कारणे दर्शवित असल्यामुळे त्याचा विवाह वयाच्या ३० वर्षांनंतर होण्याची शक्यता असल्याचे सांगितले. त्याच्या पत्रिकेत नेमके कोणते योग विवाहाला विलंब करणारे ठरले, ते आता क्रमाने पाहू.
ग्रहस्थिती :
१) जातकाचे लग्न आणि चंद्र हे कर्क राशीत असून आश्लेषा नक्षत्रात स्थित आहेत. आश्लेषा नक्षत्राचा प्रभाव असल्यामुळे विवाहाबाबत मानसिक संभ्रम, स्थळ पसंतीत अडचणी किंवा निर्णय वारंवार बदलण्याची शक्यता निर्माण होते. लग्न आणि चंद्र या दोन्हींवर एकाच नक्षत्राचा प्रभाव असल्यामुळे हा योग पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारा ठरतो.
२) विवाहकारक शुक्र षष्ठ भावात धनु राशीमध्ये सूर्य आणि नेपच्यून यांच्या युतीत असून मूळ नक्षत्रात स्थित आहे. षष्ठस्थानातील शुक्रावर सूर्य-नेपच्यूनच्या युतीचा प्रभाव असल्यामुळे त्याची विवाहासंबंधी शुभ फळे देण्याची क्षमता कमी झाली आहे. त्यामुळे योग्य स्थळ मिळण्यास उशीर होणे, विवाहाची बोलणी वारंवार अडणे किंवा नातेसंबंध निश्चित न होणे संभवते. म्हणून शुक्राची ही दूषित स्थिती पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
३) सप्तम भावात गुरु शनिच्या मकर राशीत नीचस्थ असून धनिष्ठा नक्षत्रात स्थित आहे. सप्तमस्थान आणि त्यातील नीचस्थ गुरुवर शनि व मंगळ या दोन्ही ग्रहांची दृष्टी असल्यामुळे विवाहभाव अधिक पीडित झाला आहे. त्यामुळे योग्य स्थळ निश्चित होण्यास अडथळे येणे, विवाहाची बोलणी वारंवार अपूर्ण राहणे किंवा निर्णय लांबणीवर पडणे संभवते. ही ग्रहस्थिती पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
४) सप्तमेश शनि हा मंगळ आणि सूर्य या पापग्रहांच्या पापकर्तरी योगात अडकलेला आहे. सप्तमेशावर दोन्ही बाजूंनी पापग्रहांचा प्रभाव असल्यामुळे त्याची विवाहासंबंधी शुभ फळे देण्याची क्षमता कमी होते. त्यामुळे विवाह ठरण्यात अडथळे येणे, स्थळ निश्चित होण्यास उशीर लागणे किंवा बोलणी वारंवार तुटणे संभवते. हा योगही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक बळकट करणारा ठरतो.
५) पत्रिकेच्या चतुर्थ भावात मंगळ स्थित असून त्याची संपूर्ण सप्तम दृष्टी थेट सप्तमस्थानावर पडत आहे. त्यामुळे विवाहभावावर मंगळाचा तीव्र प्रभाव निर्माण होऊन विवाह ठरण्यात अडचणी, मतभेद किंवा बोलणी वारंवार तुटणे संभवते. म्हणून हा योगही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारा ठरतो.
६) पत्रिकेत अर्ध कालसर्प दोष तसेच चंद्रनक्षत्र दोष आढळत असल्यामुळे विवाहाच्या प्रक्रियेत अडथळे, अनिश्चितता आणि विलंब निर्माण होऊ शकतो. अशा दोषांमुळे योग्य स्थळ मिळूनही संबंध निश्चित न होणे किंवा बोलणी अंतिम टप्प्यावर थांबणे संभवते. त्यामुळे हे दोषही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक बळकट करणारे ठरतात.
७) विवाहाचे लाभस्थान मानल्या जाणाऱ्या पंचम भावात शनि, बुध आणि हर्षल हे ग्रह पापकर्तरी योगात अडकलेले आहेत. त्यामुळे विवाहयोगाचा लाभ मिळण्यास विलंब होणे, योग्य स्थळ निश्चित न होणे किंवा विवाहाची बोलणी वारंवार अडणे संभवते. म्हणून ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक बळकट करणारी ठरते.
८) नवमांश कुंडलीच्या सप्तम भावात शुक्र-राहू युती असून तिच्यावर शनिची दृष्टी आहे. विवाहकारक शुक्र राहूसोबत युतीत आणि शनिदृष्ट असल्यामुळे विवाह ठरण्यात अडथळे, स्थळाबाबत संभ्रम किंवा संबंध निश्चित होण्यास विलंब संभवतो. त्यामुळे हा योगही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारा ठरतो.
अशा प्रकारे विवाहाशी संबंधित अनेक प्रतिकूल ग्रहयोग या पत्रिकेत एकाच वेळी आढळत असल्यामुळे विवाहात सातत्याने अडथळे आणि विलंब निर्माण झाला आहे. सप्तमस्थान, सप्तमेश, विवाहकारक शुक्र आणि नवमांश कुंडली या सर्वांवर पापग्रहांचा प्रभाव असल्यामुळे योग्य स्थळ निश्चित होऊनही विवाह पूर्णत्वास जाणे कठीण झाले. त्यामुळे वयाची ३० वर्षे पूर्ण झाल्यानंतरही सदर युवकाचा विवाह झालेला नाही.
उदाहरण पत्रिका ३
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | वृषभ | १२:५८:५३ | रोहिणी | १ |
| सूर्य | वृश्चिक | १८:५८:५७ | ज्येष्ठा | १ |
| चंद्र | तुळ | १४:२०:५३ | स्वाती | ३ |
| मंगळ | धनू | १५:४३:१४ | पूर्वाषाढा | १ |
| बुध | वृश्चिक | ०४:२४:५० | अनुराधा | १ |
| गुरु | कन्या | १२:५६:४२ | हस्त | १ |
| शुक्र | तुळ | ११:१८:२५ | स्वाती | ४ |
| शनि | कन्या | १४:२५:२३ | हस्त | २ |
| राहू (व) | कर्क | २०:२३:०८ | आश्लेषा | २ |
| केतू (व) | मकर | २०:२३:०८ | श्रवण | ४ |
परिचय :
सदर पुरुष जातक 0000 मध्ये विवाहयोग जाणून घेण्यासाठी माझ्याकडे आला होता. त्याची कुंडली पाहिल्यानंतर पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे लक्षात घेता त्याचा विवाह वयाच्या ३२ वर्षांनंतर होईल, असे मी सांगितले. त्यानुसार त्याचा विवाह 00/00/0000 रोजी संपन्न झाला आणि त्या वेळी त्याचे वय ३२ वर्षे व ५ महिने होते. आता त्याच्या कुंडलीत विवाहाला विलंब करणारे नेमके कोणते ग्रहयोग होते, ते क्रमाने पाहू.
ग्रहस्थिती :
१) या पत्रिकेत मंगळदोष तसेच संपूर्ण कालसर्प दोष आढळतो. या दोन्ही दोषांचा विवाहभाव, सप्तमेश किंवा विवाहकारक ग्रहांशी संबंध आल्यास विवाह ठरण्यात अडथळे, बोलणी वारंवार अपूर्ण राहणे किंवा योग्य स्थळ मिळण्यास विलंब संभवतो. त्यामुळे हे दोष पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारे ठरतात.
२) सप्तम भावात हर्षल, नेपच्यून, सूर्य आणि बुध हे ग्रह वृश्चिक राशीत स्थित आहेत. या सप्तमस्थ ग्रहांवर तसेच संपूर्ण सप्तमस्थानावर शनि आणि राहू या दोन्ही ग्रहांची दृष्टी असल्यामुळे विवाहभाव अत्यंत प्रभावित झाला आहे. त्यामुळे विवाह ठरण्यात अडथळे येणे, योग्य स्थळ निश्चित होण्यास विलंब होणे किंवा बोलणी वारंवार अपूर्ण राहणे संभवते. ही ग्रहस्थिती पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक बळकट करणारी ठरते.
३) विवाहाचे लाभस्थान मानल्या जाणाऱ्या पंचम भावात बुधाच्या कन्या राशीत शनि आणि गुरु हे ग्रह स्थित आहेत. पंचमस्थानातील शनिमुळे विवाहयोगाचा लाभ मिळण्यास विलंब होतो, तर गुरुवरील शनिप्रभावामुळे योग्य स्थळ निश्चित होण्याची प्रक्रिया लांबू शकते. त्यामुळे विवाहाची बोलणी अडणे, निर्णय पुढे ढकलला जाणे किंवा विवाहयोग उशिरा फलित होणे संभवते. ही ग्रहस्थिती जातकाचा विवाह वयाच्या ३२ वर्षांपर्यंत विलंबित होण्याची कारणे दर्शविते.
४) लग्नेश शुक्र षष्ठ भावात स्वतःच्या तूळ राशीत चंद्राबरोबर स्थित आहे. लग्नेशाचा षष्ठस्थानाशी संबंध आल्यामुळे विवाहाच्या प्रयत्नांत अडथळे, मतभेद किंवा निर्णयामध्ये अनिश्चितता निर्माण होऊ शकते. चंद्रासोबतची युती भावनिक अस्थिरता वाढवून स्थळ निश्चित होण्याची प्रक्रिया लांबवू शकते. त्यामुळे ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
५) सप्तमेश मंगळ अष्टम भावात धनु राशीत स्थित आहे. विवाहाचा प्रमुख स्वामी अष्टमस्थानात गेल्यामुळे विवाह ठरण्यात अडथळे, अनपेक्षित अडचणी किंवा निर्णय पुढे ढकलला जाणे संभवते. त्यामुळे सप्तमेशाची ही स्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
६) लग्नकुंडलीतील सप्तमेश मंगळ नवमांश कुंडलीच्या पंचम भावात सिंह राशीत बुधाबरोबर स्थित आहे. विवाहाचा प्रमुख स्वामी नवमांशातील पंचमस्थानात बुधाच्या युतीत असल्यामुळे विवाहाचा निर्णय घेण्यात संभ्रम, स्थळ निश्चित होण्यात अडथळे किंवा बोलणी पुढे ढकलली जाणे संभवते. या ग्रहस्थितीमुळे विवाहयोग उशिरा फलित झाला आणि जातकाचा विवाह वयाच्या ३२ वर्षांपर्यंत लांबला.
७) विवाहकारक शुक्र षष्ठ भावात चंद्राबरोबर तूळ या स्वतःच्या राशीत स्थित आहे. स्वराशीत असल्यामुळे शुक्राला काही प्रमाणात बल प्राप्त झाले असले, तरी तो पापकर्तरी योगात अडकलेला असल्यामुळे त्याची विवाहासंबंधी शुभ फळे देण्याची क्षमता बाधित झाली आहे. त्यामुळे विवाह ठरण्यात अडथळे, स्थळ निश्चित होण्यास विलंब किंवा बोलणी वारंवार लांबणीवर पडणे संभवते. ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | मिथुन | २४:०१:२१ | पुनर्वसू | २ |
| सूर्य | कन्या | ०८:२०:०१ | उत्तरा-फा. | ४ |
| चंद्र | कन्या | २२:०७:३३ | हस्त | ४ |
| मंगळ | कन्या | २७:०३:१० | चित्रा | २ |
| बुध (व) | कन्या | ०२:५०:२० | उत्तरा-फा. | २ |
| गुरु (व) | वृषभ | ०७:३७:४९ | कृत्तिका | ४ |
| शुक्र | तुळ | ०४:४७:४६ | चित्रा | ४ |
| शनि | कर्क | ११:५०:४५ | आश्लेषा | १ |
| राहू (व) | तुळ | ११:३२:४७ | स्वाती | २ |
| केतू (व) | मेष | ११:३२:४७ | अश्विनी | ४ |
परिचय :-
सदर पुरुष जातकाच्या कुंडलीमध्ये विवाहाला विलंब करणारे अनेक प्रतिकूल ग्रहयोग एकाच वेळी आढळतात. सप्तमस्थान, सप्तमेश, विवाहकारक शुक्र, पंचमस्थान आणि नवमांश कुंडली यांवर पापग्रहांचा प्रभाव असल्यामुळे विवाहाच्या प्रयत्नांत वारंवार अडथळे निर्माण झाले. त्यामुळे ०००० पर्यंत त्याचा विवाह झालेला नव्हता. अशा प्रकारे पत्रिकेतील अनेक विवाह विलंबाची कारणे प्रत्यक्ष जीवनातही प्रभावी ठरलेली दिसतात.
ग्रहस्थिती :
१) पत्रिकेत विवाहाचे लाभस्थान मानल्या जाणाऱ्या पंचम भावापासून संपूर्ण कालसर्प दोष निर्माण झालेला आहे. या दोषामुळे विवाहयोगाचा लाभ मिळण्यास अडथळे येणे, योग्य स्थळ निश्चित होण्यास विलंब होणे किंवा विवाहाची प्रक्रिया वारंवार थांबणे संभवते. त्यामुळे ही ग्रहस्थिती पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
२) पत्रिकेच्या चतुर्थ भावात मंगळ स्थित असून त्याची संपूर्ण दृष्टी सप्तमस्थानावर पडत आहे. त्यामुळे विवाहभावावर मंगळाचा तीव्र प्रभाव निर्माण होऊन विवाह ठरण्यात अडथळे, मतभेद किंवा बोलणी वारंवार अपूर्ण राहण्याची शक्यता वाढते. म्हणून ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
३) पंचमस्थान आणि धनस्थान या दोन्ही भावांमध्ये पापग्रहांची उपस्थिती आहे. पंचमस्थान हे विवाहाच्या लाभाशी संबंधित मानले जाते, तर धनस्थान कुटुंबवृद्धी आणि वैवाहिक कुटुंबजीवनाचे प्रतिनिधित्व करते. त्यामुळे या दोन्ही स्थानांवरील पापग्रहांचा प्रभाव विवाह ठरण्यास अडथळे निर्माण करू शकतो किंवा विवाहानंतर कुटुंबवृद्धी होण्यास विलंब दर्शवू शकतो. ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
४) सप्तमेश गुरु बाराव्या भावात वृषभ राशीत कृत्तिका नक्षत्रामध्ये वक्री स्थितीत आहे. विवाहाचा प्रमुख स्वामी व्ययस्थानात, अशुभ नक्षत्रात आणि वक्री असल्यामुळे त्याची विवाहासंबंधी शुभ फळे देण्याची क्षमता मोठ्या प्रमाणात बाधित झाली आहे. त्यामुळे योग्य स्थळ मिळण्यास उशीर होणे, विवाहाची बोलणी वारंवार अडणे किंवा विवाहाचा निर्णय लांबणीवर पडणे संभवते. सप्तमेशाची ही बिघडलेली स्थिती पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
५) विवाहकारक शुक्र हा राहू, केतू आणि हर्षल या पापग्रहांच्या प्रभावामुळे दूषित झाला असून पापकर्तरी योगातही अडकलेला आहे. त्यामुळे शुक्राची विवाहासंबंधी शुभ फळे देण्याची क्षमता कमी होऊन योग्य स्थळ निश्चित होण्यास विलंब, बोलणी वारंवार अडणे किंवा संबंध अंतिम टप्प्यापर्यंत न पोहोचणे संभवते. म्हणून शुक्राची ही पीडित स्थिती पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक बळकट करणारी ठरते.
६) लग्नेश बुध चतुर्थ भावात स्वतःच्या राशीत स्थित असल्यामुळे त्याला काही प्रमाणात बल प्राप्त झाले आहे. मात्र मंगळासोबतची युती आणि शनिची दृष्टी यांमुळे बुधाची शुभ फळे देण्याची क्षमता बाधित झाली आहे. त्यामुळे निर्णयामध्ये अस्थिरता, विवाहाच्या प्रयत्नांत अडथळे किंवा योग्य स्थळ निश्चित होण्यास विलंब संभवतो. म्हणून लग्नेशाची ही पीडित स्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
७) चंद्रकुंडलीच्या धन आणि अष्टमस्थानात राहू-केतूची उपस्थिती असल्यामुळे कौटुंबिक शाप किंवा पितृदोषाचा प्रभाव दिसून येतो. धनस्थान कुटुंबवृद्धीशी संबंधित मानले जाते, तर अष्टमस्थान वैवाहिक जीवनातील अडथळे आणि अनपेक्षित समस्यांचे निदर्शक असते. त्यामुळे विवाह ठरण्यात अडचणी, कुटुंबाची असहमती किंवा संबंध अंतिम टप्प्यापर्यंत न पोहोचणे संभवते. ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
८) चंद्र कन्या राशीत सूर्य आणि मंगळाबरोबर युतीत असून त्याच्यावर शनिची दृष्टी आहे. चंद्रावरील या पापग्रहांच्या प्रभावामुळे विवाहाबाबत मानसिक अस्थिरता, कुटुंबातील सदस्यांमध्ये एकमत न होणे किंवा आलेल्या स्थळाची पसंती न होणे संभवते. त्यामुळे विवाहाचा निर्णय वारंवार पुढे ढकलला जाऊन योग्य संबंध निश्चित होण्यास विलंब होतो. चंद्राची ही पीडित स्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
उदाहरण पत्रिका १
पत्रिकेतील दोषामुळे विवाह विलंब
निरयन स्पष्ट ग्रह
| ग्रह | राशी | अंश:कला:विकला | नक्षत्र | चरण |
|---|---|---|---|---|
| लग्न | वृषभ | १८:५८:२० | रोहिणी | ३ |
| सूर्य | वृषभ | ०८:२९:०५ | कृत्तिका | ४ |
| चंद्र | सिंह | २२:१०:११ | पूर्वा-फा | ३ |
| मंगळ | सिंह | १२:४८:०१ | मघा | ४ |
| बुध | वृषभ | ११:५३:३५ | रोहिणी | ३ |
| गुरु | सिंह | ०७:४३:०१ | मघा | ३ |
| शुक्र | मिथुन | ०८:५६:४२ | आर्द्रा | १ |
| शनि | सिंह | २६:३६:३६ | पूर्वा-फा | ४ |
| राहू (व) | सिंह | ००:४४:३२ | मघा | १ |
| केतू (व) | कुंभ | ००:४४:३२ | धनिष्ठा | ३ |
| नेप (व) | वृश्चिक | २८:२५:०० | ज्येष्ठा | ४ |
परिचय :
सदर पुरुष जातक 00/0000 मध्ये विवाहयोग जाणून घेण्यासाठी माझ्याकडे आला होता. त्याच्या पत्रिकेत विवाह विलंबाचे फारसे स्वतंत्र नियम दिसत नसले, तरी विवाहाच्या बाबतीत राहूची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरलेली आहे. राहूच्या प्रतिकूल प्रभावामुळे सप्तमेश, मंगळ, चंद्र, गुरु आणि चतुर्थस्थान हे घटक पीडित झाले असून वास्तुदोष व पितृदोषा सारखे योगही निर्माण झाले आहेत. या सर्वांचा एकत्रित परिणाम विवाहाच्या प्रयत्नांत अडथळे, स्थळ निश्चित होण्यास विलंब आणि निर्णय वारंवार पुढे ढकलला जाण्याच्या स्वरूपात दिसून येतो.
ग्रहस्थिती :
१) सप्तम भावात नेपच्यून वृश्चिक राशीत वक्री स्थितीत असून तो ज्येष्ठा या अशुभ नक्षत्रात आहे. तसेच नेपच्यून पापग्रहांच्या केंद्रयोगात असून त्याच्यावर मंगळाची दृष्टी पडत आहे. त्यामुळे सप्तमस्थानावर प्रतिकूल प्रभाव निर्माण होऊन विवाहाबाबत संभ्रम, योग्य स्थळ निश्चित होण्यात अडथळे किंवा विवाहाची बोलणी वारंवार लांबणीवर पडणे संभवते. ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
२) पत्रिकेच्या चतुर्थ भावात मंगळ स्थित असून त्याची संपूर्ण सप्तम दृष्टी थेट सप्तमस्थानावर पडत आहे. त्यामुळे विवाहभावावर मंगळाचा तीव्र प्रभाव निर्माण होऊन विवाह ठरण्यात अडथळे, मतभेद किंवा स्थळ निश्चित होण्यास विलंब संभवतो. ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
३) सप्तमेश मंगळ चतुर्थ भावात शनि आणि राहू या पापग्रहांच्या युतीत असल्यामुळे दूषित झाला आहे. विवाहाचा प्रमुख स्वामी पापग्रहांनी पीडित झाल्याने विवाह ठरण्यात अडथळे, योग्य स्थळ निश्चित होण्यास विलंब किंवा बोलणी वारंवार अपूर्ण राहणे संभवते. त्यामुळे सप्तमेशाची ही प्रतिकूल स्थिती पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
४) चतुर्थ भावातील राहू हा पत्रिकेत वास्तुदोषाचा प्रभाव दर्शवितो. तसेच गुरु-राहू आणि मंगळ-राहू यांसारख्या अशुभ युती पितृदोष किंवा कौटुंबिक दोष निर्माण करणाऱ्या मानल्या जातात. या दोषांमुळे कुटुंबातील सदस्यांमध्ये एकमत न होणे, योग्य स्थळ निश्चित होण्यात अडथळे येणे किंवा विवाहाची बोलणी पुढे ढकलली जाणे संभवते. त्यामुळे वास्तुदोष आणि पितृदोष हेही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारे ठरतात.
५) चंद्र सिंह राशीत चतुर्थ भावात स्थित असून पापग्रहांच्या युतीमुळे पूर्णपणे पीडित झाला आहे. चतुर्थस्थान हे मनःशांती, गृहसौख्य आणि कौटुंबिक वातावरणाशी संबंधित असल्यामुळे चंद्राची ही दूषित स्थिती मानसिक अस्थिरता, कुटुंबातील मतभेद किंवा विवाहाच्या निर्णयात संभ्रम निर्माण करू शकते. त्यामुळे योग्य स्थळ निश्चित होण्यास विलंब होणे किंवा विवाहाची बोलणी वारंवार अडणे संभवते. ही ग्रहस्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
६) चंद्रकुंडलीचा सप्तमेश शनि हा राहूच्या प्रभावामुळे दूषित झालेला आहे. विवाहाचा प्रमुख स्वामी राहूसारख्या पापग्रहाने पीडित झाल्यामुळे योग्य स्थळ निश्चित होण्यात अडथळे, विवाहाच्या निर्णयात अनिश्चितता किंवा बोलणी वारंवार पुढे ढकलली जाणे संभवते. त्यामुळे सप्तमेशाची ही प्रतिकूल स्थितीही पत्रिकेतील विवाह विलंबाची कारणे अधिक प्रभावी करणारी ठरते.
मनोगत
विवाहाला विलंब होण्यामागे सामाजिक, मानसिक, कौटुंबिक आणि व्यावहारिक कारणांसोबतच पारंपरिक ज्योतिषशास्त्रानुसार कुंडलीतील ग्रहस्थितीचाही विचार केला जातो. सप्तमस्थान, सप्तमेश, विवाहकारक शुक्र, पंचमस्थान, द्वितीयस्थान आणि नवमांश कुंडली यांचा एकत्रित अभ्यास केल्याशिवाय योग्य निष्कर्ष काढता येत नाही. भारतातील प्रथम विवाहाच्या वयावर शिक्षण, आर्थिक स्तर, प्रदेश, सामाजिक पार्श्वभूमी आणि माध्यमांशी असलेला संपर्क यांसारख्या घटकांचा परिणाम होत असल्याचे भारतातील प्रथम विवाहाच्या वयाच्या सामाजिक निर्धारकांवरील संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.
शनि, राहू, केतू, मंगळ तसेच पापकर्तरी योग यांचा विवाहाशी संबंधित भाव आणि ग्रहांवर प्रभाव असल्यास स्थळ निश्चित होण्यास विलंब, बोलणी तुटणे किंवा निर्णय पुढे ढकलला जाणे संभवते. मात्र एखादा एकच दोष पाहून विवाहाबाबत निश्चित मत मांडणे योग्य नाही. संपूर्ण कुंडलीतील शुभ-अशुभ ग्रहयोग, दशा आणि गोचर यांचा संतुलित विचार करणे आवश्यक आहे. विवाहाचा निर्णय घेताना व्यक्तीचे शिक्षण, सुरक्षितता, स्वायत्तता आणि कायदेशीर हक्क यांना प्राधान्य देणे आवश्यक असून UNICEF India बालविवाह समाप्त करण्यासाठी किशोरवयीन सक्षमीकरणावर विशेष भर देते.
त्यामुळे विवाह विलंबाची कारणे समजून घेताना भीती न बाळगता अनुभवी ज्योतिषाकडून संपूर्ण पत्रिकेचे परीक्षण करून घ्यावे. योग्य काळ, संयम, व्यावहारिक प्रयत्न आणि आवश्यक उपाय यांच्या साहाय्याने विवाहातील अडथळे कमी होऊ शकतात.
पालक आणि मुलांमध्ये शिक्षण, मैत्री, वैयक्तिक समस्या आणि भविष्यातील निर्णयांविषयी होणारा सकारात्मक संवाद विवाहाच्या योग्य वेळेच्या निवडीमध्ये महत्त्वाचा ठरू शकतो, असे कौटुंबिक संवाद आणि विलंबित विवाहावरील अभ्यासातून दिसून येते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१) प्रश्न: कुंडलीमध्ये विवाहाला विलंब होण्याची प्रमुख कारणे कोणती?
उत्तर:- सप्तमस्थान, सप्तमेश आणि विवाहकारक शुक्र यांच्यावर शनि, मंगळ, राहू किंवा केतूचा प्रतिकूल प्रभाव असल्यास विवाहाला विलंब होऊ शकतो. पापकर्तरी योग, ग्रहांची वक्री किंवा नीच स्थिती आणि अशुभ भावांतील स्थान यांचाही विचार केला जातो.
२) प्रश्न: सप्तमस्थानावर शनिची दृष्टी असल्यास विवाह उशिरा होतो का?
उत्तर:- पारंपरिक ज्योतिषशास्त्रानुसार शनिची सप्तमस्थानावरील दृष्टी विवाहाच्या प्रक्रियेत विलंब, अडथळे आणि दीर्घ प्रतीक्षा निर्माण करू शकते. मात्र अंतिम निष्कर्षासाठी संपूर्ण कुंडलीचा विचार आवश्यक असतो.
३) प्रश्न: विवाहकारक शुक्र बिघडलेला असल्यास काय परिणाम होतो?
उत्तर:- शुक्र पापग्रहांनी पीडित, पापकर्तरीत, अस्तंगत, वक्री किंवा अशुभ स्थानात असल्यास योग्य स्थळ मिळण्यास विलंब होऊ शकतो. विवाहाची बोलणी अंतिम टप्प्यावर तुटणे किंवा नातेसंबंध निश्चित न होणेही संभवते.
४) प्रश्न: मंगळदोषामुळे विवाहाला विलंब होतो का?
उत्तर:- मंगळाचा सप्तमस्थान, सप्तमेश किंवा विवाहकारक शुक्राशी प्रतिकूल संबंध असल्यास विवाहात अडथळे किंवा विलंब निर्माण होऊ शकतो. मात्र प्रत्येक मंगळदोषाचा परिणाम समान नसतो आणि दोषभंगाचे योगही तपासावे लागतात.
५) प्रश्न: राहू-केतूमुळे विवाहात कोणत्या अडचणी येऊ शकतात?
उत्तर:- राहू-केतूचा प्रभाव असल्यास स्थळाबाबत संभ्रम, कुटुंबीयांमध्ये मतभेद, अनपेक्षित अडथळे किंवा विवाहाचा निर्णय वारंवार बदलण्याची शक्यता असते. त्यांचा सप्तमस्थान आणि शुक्राशी असलेला संबंध विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.
६) प्रश्न: कालसर्प दोषामुळे विवाह उशिरा होतो का?
उत्तर:- कालसर्प दोषाचा विवाहाशी संबंधित भाव आणि ग्रहांशी संबंध आल्यास विवाहाच्या प्रयत्नांत अडथळे येऊ शकतात. केवळ कालसर्प दोष पाहून निष्कर्ष काढण्याऐवजी संपूर्ण कुंडलीतील इतर ग्रहयोगही तपासणे आवश्यक आहे.
७) प्रश्न: पंचमस्थानाचा विवाहाशी काय संबंध आहे?
उत्तर:- पंचमस्थान हे सप्तमस्थानापासून लाभस्थान असल्यामुळे विवाहयोगाचा लाभ पंचमस्थानावरूनही पाहिला जातो. पंचमस्थानात पापग्रह किंवा शनि असल्यास विवाहयोग फलित होण्यास विलंब संभवतो.
८) प्रश्न: नवमांश कुंडली विवाहासाठी का महत्त्वाची असते?
उत्तर:- नवमांश कुंडलीत सप्तमस्थान, सप्तमेश आणि शुक्राची स्थिती वैवाहिक योगांची पुष्टी करते. लग्नकुंडलीतील प्रतिकूल ग्रहस्थिती नवमांशातही पुनरावृत्त झाल्यास विवाह विलंबाची शक्यता अधिक प्रभावी मानली जाते.
९) प्रश्न: एकच अशुभ ग्रहयोग असल्यास विवाह निश्चित उशिरा होतो का?
उत्तर:- नाही. एखादा एकच अशुभ योग असला तरी शुभ ग्रहांची दृष्टी, बलवान सप्तमेश किंवा चांगली दशा त्याचा परिणाम कमी करू शकते. त्यामुळे अनेक ग्रहयोगांचा एकत्रित अभ्यास करणे आवश्यक असते.
१०) प्रश्न: विवाह विलंबाचे योग असल्यास काय करावे?
उत्तर:- अनुभवी ज्योतिषाकडून लग्नकुंडली, नवमांश, दशा आणि गोचर यांचे संपूर्ण परीक्षण करून घ्यावे. त्यासोबत योग्य स्थळांचा व्यावहारिक शोध, अपेक्षांमध्ये संतुलन, कुटुंबीयांशी संवाद आणि आवश्यक पारंपरिक उपाय यांना महत्त्व द्यावे. विवाहाचे वय आणि विवाहाची कायदेशीर वैधता यांचा विचार करताना भारत सरकारच्या बालविवाह प्रतिषेध अधिनियम, २००६ मधील अधिकृत तरतुदी समजून घेणे आवश्यक आहे.
